Güvən, işarə, hazırlıq: ABŞ dövlət katibi Ermənistan-Azərbaycan gündəmindən danışıb

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsində dinləmələr zamanı Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri ilə bağlı diqqətçəkən açıqlamalar verib, münaqişənin təhlükəsinə eyham vurub.

Konqresmenlərin müşahidələrinə cavab olaraq Rubio Cənubi Qafqaz, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişinin bağlanması barədə geniş danışıb və xüsusilə, saziş bağlamamağın onların arzuladıqları son şey olduğunu vurğulayıb.

Analitiklər ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun Konqresin Xarici Əlaqələr Komitəsinin dinləmələri zamanı Cənubi Qafqazdakı vəziyyət və xüsusilə Ermənistan-Azərbaycan sülh sazişinin bağlanması ilə bağlı şərhləri fərqləndirən bəyanatlarında bir neçə qat görürlər.

Beynəlxalq ekspert Suren Sarkisyan öz postunda Konqresdə təqdim olunan müşahidələri təhlil edərək, aşağıdakıları diqqətə çatdırıb.

“İlk növbədə nəzərə almaq lazımdır ki, Rubio təkcə dövlət katibi deyil, həm də Trampın milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müvəqqəti müşaviridir.

Əslində, o, yanaşmaları mahiyyətcə eyni olan iki rəqabət aparan qurumu idarə edir. Bu, ABŞ Prezidentinin səlahiyyətlərini icra edir”.

Rubionun müdaxilə təhlükəsini real qiymətləndirməsi. Əslində, hazırda Amerikanın marağı ondan ibarətdir ki, Vaşinqton Tehran və Moskva ilə danışıqlar apararkən Cənubi Qafqazda nisbi sülh olmalıdır.

Eyni zamanda, Trampın “dünyaya sülh gətirən” mövqeyi də onu nəzərdə tutur ki, Vaşinqtonun xüsusilə silahlı münaqişələr formasında əlavə başağrısına ehtiyacı yoxdur.

Beynəlxalq ekspertin bu müşahidəsinin əsasını Marko Rubionun konqresmen Kris Smitin sualına cavabı təşkil edir.

“Azərbaycana gəlincə, bizim əsas diqqətimiz Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün bərqərar olmasıdır.

Həqiqətən qarşıdurma təhlükəsi var, biz bunun qarşısını almağa çalışırıq. Komandalarımız həmin prosesdə fəal iştirak edir, bunu reallığa çevirməyə və oraya mümkün hərbi müdaxilənin qarşısını almağa çalışır. Təbii ki, həmin söhbətlərdə məhbuslar, insan haqları məsələləri birinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edir”.

Rubionun cavabı həm də konqresmen Kris Smitin Azərbaycanda saxlanılan erməni hərbi əsirləri və siyasi məhbusları azad etmək üçün bütün səyləri göstərmək çağırışına cavab idi.

Konqresmen Smitin sözlərinə görə, İ.Əliyevin ermənilərə qarşı törətdiyi soyqırımdan sonra orada çoxlu siyasi məhbusların və hərbi əsirlərin saxlandığı və onların azad edilməsi üçün hər şeyin edilməli olduğu danılmazdır. Konqresmen Əliyev haqqında danışarkən “diktator” ifadəsini də işlədib.

ABŞ dövlət katibi cavabında qeyd edib ki, Vaşinqton həm də Azərbaycanda məhbusların müdafiəsi və insan haqlarının pisləşməsi ilə bağlı məsələlərlə məşğuldur.

 Rubio xüsusilə erməni məhbusların azad edilməsinə toxunaraq, bunu ABŞ-ın “Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün bərqərar olmasına yönəlmiş” davam edən diplomatik səylərinin “vacib” komponenti kimi xarakterizə edib.

“Əslində, biz bir çox hallarda ideal modelləri olmayan ölkələrlə məşğul olmalıyıq, lakin biz onlarla milli maraqlarımıza əsaslanaraq, bütün bunları milli maraqlarımızla diplomatiyamız arasında tarazlaşdıraraq, təslim olmadan və insan hüquqları kimi maraqların irəliləməsi üçün imkanlar tapmadan məşğul olmalıyıq”.

Rubio ilə söhbətində konqresmen Cim Kosta təklif edib ki, Azərbaycan məsuliyyətə cəlb olunmalı və Ermənistanın suverenliyi və təhlükəsizliyini dəstəkləməlidir.

Kosta Rubionu Azadlığa Dəstək Aktının 907-ci maddəsinin prinsiplərini dəstəkləməyə və ölkənin öz öhdəliklərini yerinə yetirmədiyini bildirərək Azərbaycana hərbi yardımın qarşısını almağa çağırıb.

Konqresmen Bakının məsuliyyət daşımasını zəruri hesab edib.

Katib Rubionun cavabı daha ümumidir, yəni onlar son vaxtlar sülhü təmin etmək üçün səylə çalışırlar.

“Biz hər iki tərəfə, xüsusən də Azərbaycan tərəfinə sülh sazişinin imzalanmasından və müharibəyə başlamamağın gətirəcəyi böyük faydaları təqdim etməyə çalışdıq.

Bunu etməsək, bunu dağıdıcı və səmərəsiz hesab edəcəyik. Bu, hazırda regionda bizə lazım olan son şeydir”.

Konqresdəki dinləmələrdən sonra Amerika Hay Dat Komitəsi bəyanat yayıb.

“Biz dövlət katibi Rubionun bəyanatını, xüsusən də Tramp administrasiyasının Azərbaycanın Ermənistana təcavüzünün qarşısını almaq və erməni məhbusların azad edilməsini təmin etmək öhdəliyinə sadiq olduğuna dair verdiyi açıqlamanı alqışlayırıq”.

Bununla belə, Qloballaşma və Regional Əməkdaşlıq üzrə Analitik Mərkəzin rəhbəri, politoloq Stepan Qriqoryan hesab edir ki, Azərbaycan əslində sülh sazişi imzalamaq istəmir.

 Politoloqun fərziyyəsi Ermənistan Respublikasının gerbinin dəyişdirilməsi və qondarma “Qərbi Azərbaycan”ın sakinlərinin geri qaytarılması ilə bağlı Azərbaycanın bu yaxınlarda irəli sürdüyü yeni ilkin şərtlərə əsaslanır.

Qriqoryan bu yeni şərtləri, Rusiya xarici işlər nazirinin Ermənistana səfərini və burada verdiyi bəyanatları, eləcə də Marko Rubionun sözlərini müqayisə edərək, belə bir müşahidə edir.

“Azərbaycan liderlərinin tələbkar ritorikası onu göstərir ki, bəli, amerikalıların bu məlumatı kifayət qədər obyektivdir”. Onu da əlavə edim ki, hazırda Türkiyə “Zəngəzur dəhlizi” haqqında danışmağa davam edir. Bütün bu açıqlamaların son üç gündə verilməsini təsadüfi saymıram.

Lavrovun Ermənistana səfəri onun tərəfdən çox təhlükəli siqnaldır. Məsələn, mesajların birində deyilir: “Biz sizə 90-cı illərdə silah vermişik, siz isə Azərbaycanın ərazilərini işğal etmisiniz”.

Bu, təxribat idi. Azərbaycanlılar isə eyni zamanda belə cavab veriblər: “Gördünüzmü, biz demişik ki, Ermənistan işğalçıdır? “Siz bizə inanmadınız.” “Bütün bunlar çox təhlükəlidir, Qarabağın tarixini hamı bilir”.

Bakıdan elan edilən yeni şərtlərə qayıdaraq: Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Ani Badalyan bununla bağlı bildirib:

“Ermənistan Respublikasının ərazisində “Qərbi Azərbaycan” yoxdur”. “Qərbi Azərbaycan” Azərbaycan Respublikasının “ərb rayonlarıdır”.

Rəsmi Yerevan Azərbaycanın bu bəyanatını Ermənistana qarşı ərazi iddiası kimi qiymətləndirir.