Putin-Paşinyan Moskva görüşü — açıq və birbaşa dialoqlarla ziddiyyətlərə son qoyur, yoxsa yeni ixtilafların başlanğıcı olur?
Ermənistan Baş naziri və Rusiya Prezidenti gündəmdəki geniş spektrli məsələləri, o cümlədən həssas mövzuları müzakirə ediblər. Bunlardan biri Dağlıq Qarabağın taleyi və qəbul edilmiş qərarlarla bağlıdır.
Bu məsələdə Ermənistan və Rusiya liderləri qarşılıqlı diplomatik ittihamlar yolundan keçiblər. Lakin aprelin 1-də Kremldə Paşinyan Putinə konkret bəyanatları xatırladıb.
Nikol Paşinyanın Praqadakı tarixi qərarından əvvəl Vladimir Putinin “Valday” çıxışı və “Rossiya 24” telekanalına müsahibəsi olub. Bütün bu bəyanatlar DQ-ın taleyi ilə bağlı idi.
Xronologiyaya nəzər salsaq, 6 oktyabr 2022-ci ildə Praqada keçirilən görüşdən və Nikol Paşinyan tərəfindən Alma-Ata bəyannaməsi əsasında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmasından əvvəl, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin artıq Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkib hissəsi olması barədə açıq şəkildə danışmışdı.
Ermənistan Baş nazirinin dediyinə görə, 2020-ci ildə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin DQ ilə bağlı iki fundamental bəyanat verib.
Birincisi 22 oktyabr 2020-ci ildə — 44 günlük müharibə günlərində idi: “Valday” klubunun ənənəvi müzakirəsi zamanı Putin ilk dəfə eyham vurdu ki, münaqişəyə təkcə özünütəyin yox, həm də ərazi bütövlüyü nöqteyi-nəzərindən baxmaq lazımdır.
Bu, sonradan “Qarabağ Azərbaycandır” şəklində birbaşa bəyanata çevrildi. Lakin həmin gün o, hərfi mənada belə demişdi: “Azərbaycanın öz ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsini itirdiyi vəziyyət sonsuz davam edə bilməzdi”.
ATƏT-in Minsk Qrupunda vasitəçi roluna malik olan Rusiya tərəfinin bu bəyanatından bir ay keçməmiş — noyabrın 17-də, artıq 44 günlük müharibə bitdikdən və Rusiyanın vasitəçiliyi ilə üçtərəfli bəyanat imzalandıqdan sonra, Putin “Rossiya 24” telekanalına müsahibəsində aydın şəkildə qeyd etdi:
“Beynəlxalq hüquq baxımından həm Dağlıq Qarabağ, həm də ətraf rayonlar Azərbaycan Respublikasının ayrılmaz hissəsidir”.
“Heç kim, hətta Ermənistan belə Qarabağın müstəqilliyini tanımayıb. Bu, beynəlxalq hüquq baxımından nə deməkdir?
O deməkdir ki, Azərbaycan özünə məxsus hesab etdiyi və bütün beynəlxalq birliyin Azərbaycan ərazisi saydığı torpaqları geri qaytarırdı.
Paşinyan bu bəyanatları Moskvadakı son görüş zamanı Putinə xatırladıb:
“Bəli, biz Qarabağı Azərbaycanın tərkibində tanıdıq, lakin bunu yalnız Rusiya Federasiyasının ali rəhbərliyi iki dəfə açıq şəkildə bu barədə bəyanat verdikdən sonra etdik və Siz xatırlayırsınız, biz bu barədə dəfələrlə danışmışıq”.
Rusiya Prezidenti ilə söhbətdə səsləndirilən bu bəyanat Ermənistanın müxalifət düşərgəsində qəbulolunmaz hesab edilib.
Ermənistan Parlamentinin “Hayastan” fraksiyasının üzvü Artur Xaçatryan buna təəccüblənir:
“Niyə, bəyəm bizim Artsax münaqişəsinin nizamlanmasına münasibətimiz hansısa üçüncü ölkənin münasibəti ilə şərtlənməlidir? Bu, müstəqil dövlət rəhbərinin ritorikasıdır? Yəni sən dedin ki, Qarabağ Azərbaycandır, biz də bunu qəbul etdik?
Sabah desələr ki, Ermənistan İttifaq dövlətinə daxil olmalıdır, onda deməlidir ki, yaxşı, madəm siz deyirsiniz, deməli belə də olmalıdır?
Əgər Ermənistan (hələ Sovet Ermənistanı) bu məntiqlə hərəkət etsəydi, 88-ci ildən Qarabağ hərəkatı dayanardı. Çünki 88-ci ildən Qorbaçov da deyirdi ki, Sovet respublikalarının sərhədləri dəyişməməlidir.
Bu bizim problemimizdir və üçüncü ölkələrin, digər dövlətlərin bu məsələyə münasibətindən asılı olmayaraq onu biz həll etməliyik. Müstəqil dövlət olmaq budur”.
Buna baxmayaraq, müxalifət düşərgəsində hazırda Qarabağ problemi və qayıdış hüququ ilə bağlı ictimaiyyətə təqdim edilmiş, konkret addımları və ardıcıllığı olan bir proqram-təklif yoxdur.
“Şərəf duyuram” fraksiyasının katibi Tiqran Abramyan:
“Hətta seçki prosesləri zamanı belə kimsə bunun asan və ya qısa yolunu bildiyini vəd edirsə, belə bir yol mövcud deyil. Bu o deməkdir ki, həmin adam ya yalan danışır, ya da sadəcə proseslərdən heç nə anlamır.
Amma bir şeyi qeyd etmək lazımdır: beynəlxalq hüquqa əsaslanan qarabağlıların mübarizəsi heç bir şəkildə maneəyə rast gəlməməlidir”.
Həm Artur Xaçatryan, həm də Tiqran Abramyan iddia edirlər ki, Paşinyan Praqada Qarabağı könüllü şəkildə Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb və bununla da Qarabağın “özünütəyin hüququ” məsələsini qapadaraq onu Azərbaycanın daxili işi kimi qoyub.
Ermənistan Baş naziri isə əmindir ki, bu qərar doğru idi və bununla Ermənistan təhlükəli bir dövrandan çıxarıldı:
“Mən bu prosesə rəhbərlik etdiyim üçün qürur duyuram. Bu elə bir prosesdir ki, mən orta statistik Ermənistan təfəkkürünə qalib gələ bildim və bunun nəticəsində bu gün bizim müstəqil, suveren dövlətimiz var.
Biz dövlətik və anlamalıyıq ki, deyilən hər ifadənin, atılan hər addımın dəyəri var. bu dəyər həm müsbət, həm də mənfi ola bilər. Hər şeyin öz səbəb-nəticə əlaqəsi var, bu, dövlətçilik biliklərini əldə etmək üçün çox mühüm bir prosesdir”.
Baş nazir əmindir ki, bu qərarlarla Ermənistan geosiyasi tələdən çıxarılıb. Bundan əvvəl daha təsviri bir ifadə işlədilirdi: “Ermənistan boğazına kəndir keçirilmiş halda dar ağacına doğru gedirdi”.
