Ermənistan və Avropa Birliyi bu gün hər zamankından daha yaxındır — bu fikri Yerevanda keçirilən Ermənistan–AB ilk sammiti zamanı Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayen səsləndirib.
Sammit Ermənistan Prezidentinin iqamətgahında keçirilib. Fəxri qarovuldan sonra Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan, Avropa Şurasının prezidenti Antoniu Koşta və Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen arasında təkbətək görüş baş tutub, daha sonra müzakirələr geniş tərkibdə davam edib.
Geniş gündəlik məsələlər müzakirə edildikdən sonra Ermənistan–AB ilk sammitinin yekunlarına dair birgə bəyannamə qəbul edilib, bir sıra sənədlər imzalanıb.
Ermənistan–AB ilk sammitinin tarixi hesab olunmasının bir neçə səbəbi var. Ermənistanın Avropaya doğru növbəti ciddi addım atması ilə yanaşı, ölkə həm də anlayır ki, bəzən əlverişsiz hesab edilən coğrafi mövqeyi artıq daha əlverişli xarakter alır.
Bu vurğu sammit zamanı dəfələrlə səslənib. Bu fikri səsləndirənlərdən biri də Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen olub:
“Ermənistan həqiqətən Avropa ilə Mərkəzi Asiya və Xəzər dənizi arasında ən qısa marşrutu təmin edir. Əvvəllər müharibə və geosiyasət səbəbindən bu marşrut bağlı idi.
İndi isə siz bunu sülh və Avropa şəbəkələrinə daha geniş inteqrasiya istiqamətində cəsarətli seçimləriniz sayəsində dəyişirsiniz.
Bununla Ermənistan yeni ticarət marşrutlarının regional mərkəzinə çevrilə bilər”.
Avropa Şurasının prezidenti Antoniu Koşta həmkarının fikirlərinə əlavə edib ki, Ermənistan Avropa ilə Asiya arasında əlaqələndirici qovşağa çevrilib:
“Bizim üçün erməni xalqının öz taleyini seçmək azadlığını qorumaq vacibdir. Siz bu yolda bizə güvənə bilərsiniz. Ermənistan Cənubi Qafqazla münasibətlərimizdə əsas rol oynayır və həmçinin Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropanı Xəzər dənizi və Mərkəzi Asiya ilə birləşdirir. Bu, regionlarımızın tarixidir və həm də gələcəyidir”.
Mövzunu davam etdirən Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bildirib:
“Bu ifadələr tarixi dövrün dəyişməsini əks etdirir. Siyasi proseslər nəticəsində bəzən əlverişsiz, hətta təhlükəli hesab edilən coğrafi mövqedən üstün mövqeyə keçid baş verir.
Lakin bu, baş verən tarixi dəyişikliklərin yeganə tərəfi deyil. Bu gün Avropa Birliyi tərəfindən Ermənistan iqtisadiyyatına investisiya qoymağa çağıran bəyanat qəbul olunub”.
Ermənistan–AB əməkdaşlığının əsas istiqamətləri kimi əlaqələndirmə, energetika, informasiya texnologiyaları, viza liberallaşdırılması və iqtisadi dəstək müəyyən edilib. Ursula fon der Lyayen qeyd edib ki, Ermənistan və AB bu gün hər zamankından daha yaxındır:
“Ukraynadan İrana qədər olan region müharibələrlə sarsılır, lakin burada — Cənubi Qafqazda fərqli vəziyyət mövcuddur. Siz köhnə yaraları sağaldırsınız və biz sizi dəstəkləmək istəyirik ki, sülhün rifaha gətirib çıxardığını göstərək”.
Ermənistanın Avropaya alternativ marşrut təqdim etməsi ölkəyə konkret faydalar verə bilər — bunu Baş nazir Paşinyan vurğulayıb:
“Nəqliyyat əlaqələndirilməsi birgə gündəliyimizdə mühüm rol oynayır. Aydındır ki, Ermənistan qonşu ölkələrlə əməkdaşlıq çərçivəsində beynəlxalq təchizat zəncirlərinə, dəmir yolu və avtomobil daşımalarına, həmçinin internet və elektrik enerjisi ötürülməsinə inteqrasiya oluna bilər.
Bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün böyük potensial mövcuddur”.
Ermənistan AB ilə energetika sahəsində də bir sıra mühüm layihələr həyata keçirməyə hazırlaşır. Düzgün strategiya seçildiyi halda, ölkə enerji ixrac potensialını daha da artırmaq imkanına malikdir.
Bu layihələr çərçivəsində Ermənistanın resursları ilə Avropa texnologiyaları birləşdiriləcək.
Bu sahədə vəziyyət də dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir, çünki Ermənistan uzun müddət enerji baxımından asılı ölkə sayılıb:
“Lakin yeni dövrdə məlum olub ki, Ermənistanın faktiki olaraq məhdudiyyətsiz enerji resursları var. Ölkədə ildə 300-dən çox günəşli gün olan bölgələr mövcuddur.
Bu isə günəş enerjisinin inkişafı üçün böyük imkanlar deməkdir. Bizə çatışmayan əsas məsələ enerji saxlama stansiyalarıdır və AB tərəfdaşlarımıza bu sahədə dəstək göstərməyə hazır olduqları üçün təşəkkür edirik.
Həmçinin AB ilə birlikdə yaşıl hidrogen texnologiyalarının inkişafı üzərində işləyirik”.
Ermənistan–AB müzakirələrinin gündəliyində demokratiya məsələləri də yer alıb. Bu mövzular müzakirə olunarkən prezident iqamətgahının yaxınlığında etiraz aksiyası keçirilib.
Aksiya iştirakçılarından biri — Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan — diqqət çəkmək üçün plakatla yanaşı həbsxana qabları da gətirib və AB müraciət edib:
“Azadlıq. AvropaBirliyi, biz ədalət tələb edirik. Siyasi məhbusları və erməni girovlarını azad edin. İkiüzlülüyə son qoyun. Demokratiyanı müdafiə edin. Avropa dəyərlərini qoruyun. Sükut ictimailəşdirilməlidir”.
Bir müddət sonra polis aksiya iştirakçılarını ərazidən uzaqlaşdırıb.
Sammit isə plan üzrə davam edib. Tərəflər geniş gündəlik üzrə məsələləri əvvəlcə təkbətək, daha sonra geniş tərkibdə müzakirə ediblər. Yekunda sənədlər imzalanıb və niyyət məktubları təqdim olunub.
AB tərəfindən altı belə məktub Ermənistan şirkətlərinə təqdim edilib: “Amber Capital”, “Fibre AI”, “Synopsys Armenia”, “TUMO” yaradıcılıq texnologiyaları mərkəzi, “Creative Armenia” və Ermənistan Ümumi Xeyriyyə İttifaqı.
Bu təşkilatlar AB-nin 270 milyon avro dəyərində olan “Ermənistanın dayanıqlılığı və inkişafı” proqramına daxildir. Proqramın məqsədi Ermənistan iqtisadiyyatını şaxələndirmək və Qərb tərəfdaşları ilə əlaqələri gücləndirməkdir.
Digər bir məktub isə AB-nin Ermənistandakı səfiri Vasilis Maragos tərəfindən Ermənistanın daxili işlər naziri Arpine Sarkisyana təqdim olunub.
Məktub viza liberallaşdırılması üzrə fəaliyyət planının icrasına dair irəliləyiş hesabatını əhatə edir. Sənəddə Ermənistanın əldə etdiyi müsbət nəticələr yüksək qiymətləndirilir və bütün şərtlər yerinə yetirildiyi təqdirdə AB ilə vizasız rejimin tətbiqi üçün tövsiyələr təqdim olunur.
