Son bir ayda Avropa rəsmiləri Azərbaycan qazının Rusiyaya alternativ kimi, Avropaya ixracı imkanlarını Bakının yüksək səviyyəli simaları ilə müzakirə etmək üçün növbə çəkmədən Bakıya yola düşürlər.
Bakı AB-nin “etibarlı qaz tərəfdaşı” kimi müşahidə olunur. AB ehtiyat edir ki, Ukrayna ilə bağlı AB-Rusiya gərginliyi həll olunmasa, Moskva Qərbin sanksiyalarına cavab olaraq Avropaya qaz tədarükünü azalda bilər.
Bu narahatlıq fevralın əvvəlində Avropa Birliyinin Genişlənmə və Avropa Qonşuluq Siyasəti üzrə komissarı Oliver Uorhel və AB-nin enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simpson Cənub qaz dəhlizi məşvərət şurasının 8-ci iclasında iştirak etmək üçün Bakıya səfər ediblər.
Azərbaycanın AB-ə qaz tədarükünü artırmaq üçün səy göstərdiyinə görə təşəkkür mesajları ilə yanaşı, bu ölkəyə 2 milyard avro maliyyə yardımı göstərilib.
Qaz ixrac imkanlarının artırılması məsələsi NATO liderini də narahat edir. Stoltenberq-Əliyev telefon danışığı dünən Putin və Şolz arasında “Şimal axını 2” üzrə razılaşmaların yerinə yetirilməsi məsələsinin müzakirə olunduğu görüşdən əvvəl baş tutub.
Telefon danışığının təfərrüatlarını blokun rəhbəri Twitter-də paylaşıb.
“Biz regional təhlükəsizlik, Rusiyanın Ukraynada və onun ətrafında hərbi potensialının artması, həmçinin onun enerji bazarlarına təsirini müzakirə etdik.
Mən Azərbaycana qaz tədarükünü artırdığına və Avropaya etibarlı enerji tədarükçüsü olduğuna görə təşəkkür etdim” – deyərək Şimali Atlantika hərbi müttəfiqi rəhbəri yazıb.
Salamlaşma fonunda real həqiqət mövcuddur. Ekspertlərin fikrincə, Bakı və Ankara nə qədər çalışsalar da, Azərbaycan qazını alternativ saymaq olmaz.
Digər amilləri – siyasət, təsir, maliyyə, asılılıqdan ayrılmazdan əvvəl ilk növbədə qaz tutumundan, ehtiyatların uyğunsuzluğundan danışırıq.
Energetika üzrə ekspert Vahe Davtyan Avropa bazarında qaz istehlakının həcmini təhlil edərək, Azərbaycanın uzaqgörən niyyətlərini rəqəmlərlə əks etdirir.
“Avropa bazarında təbii qaz istehlakı ildə 400-450 milyard kubmetr təşkil edir. Rusiya 180 milyard kubmetrə qədər qaz tədarük edir.
Azərbaycan Cənub qaz dəhlizinin imkanlarından istifadə edərsə, ən yaxşı halda 16 milyard metr ixrac edə bilər, o da əgər “Cənubi qaz dəhlizi” buraxılışını istifadə edərsə.
Hazırda maksimum 10 milyard kubmetr ixrac edə bilər.Azərbaycanda o tranzit potensialının olmadığını başa düşmək üçün mütəxəssis olmaq lazımdır.
AB nümayəndələri ilə Azərbaycan arasında aparılan danışıqlar enerji diplomatiyası manevrləridir”
Nə üçün manevr, çünki AB digər enerji sülhməramlıları – ABŞ, Əlcəzair, Qətərlə eyni vaxtda qaz tədarükü ilə bağlı danışıqlar aparır?
Vahe Davtyan mayeləşdirilmiş təbii qazla zəngin ölkələri – ABŞ – Qətəri ayırır, belə ki, Avropada mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) payı ildə 3,5% artır və Avropa bu sahədə onu axtarır.
“Problem ondadır ki, Azərbaycanda neftdən fərqli olaraq qaz ehtiyatları azdır.Əvvəlan illərdir ki, Azərbaycan qaz ixracı ilə bağlı çoxsaylı müqavilələr imzalayıb, öhdəliklərini yerinə yetirə bilməyib, bank artıq iki ildir ki, Rusiyadan qaz idxal edir.
İkincisi, əgər İki Mərkəzi Asiyanın dövləti Qazaxıstan və Türkmənistanla əməkdaşlıq Cənub qaz dəhlizində baş tutmasa, Azərbaycan hətta digər sazişi – Avropaya illik 16 milyard kubmetr qaz ixracını belə yerinə yetirə bilməyəcək.
Türkmənistana stavka qoyulur, amma burada da Rusiya amili nəzərə alınmalıdır: “Türkmənistanın Avropaya doğru irəliləməsi amilini dərk edən Rusiya 2016-2017-ci illərdə Türkmənistan qazının idxalının həcmini xeyli artıraraq, digər bazarlarda ölkənin ticarətinə imkan vermədi.
AB üçün Rusiya qazına alternativ çox deyil, hətta məhduddur. Qaza olan tələbatı ödəyə biləcək yeganə ölkə İrandır, lakin bu ölkəyə qarşı mövcud sanksiyaları nəzərə alsaq, bu ssenari real deyil. Bu haqda azərbaycanşünas Taron Hovhannisyan bildirib.
Azərbaycandan Avropaya təbii qaz ixrac etmək üçün mövcud yeganə qaz kəməri Cənub qaz dəhlizi layihəsinin bir hissəsi olan Trans-Adriatik boru kəməridir (TAP).
Onun illik gücü maksimum 10 milyard təşkil edir. Ötən il Azərbaycan 8 milyard kubmetr qaz tədarük edib. Onu 10 milyarda çatdırmağı planlaşdırırlar, lakin bu, Rusiyanın verdiyi 180 milyardı doldurmağa, hətta İtaliyanın tələblərini ödəməyə də kifayət etmir”.
İtaliya hal-hazırda Azərbaycandan ən çox təbii qaz idxal edir. Bu da öz növbəsində sübut edir ki, Azərbaycanın təbii sərvətləri Rusiyaya alternativ ola bilməz” – deyərək Hovhannisyan vurğulayır.
