Düz 32 il əvvəl, aprelin 30-da adı artıq onun cəza xarakterini göstərən “Koltso” əməliyyatı başlandı. 1991-ci ilin aprel-avqust aylarında müxtəlif mərhələlərdə həyata keçirilən əməliyyatın əsas məqsədi Artsaxın (Dağlıq Qarabağ) xalqının iradəsini zorla boğmaq və onların öz vətənindən mühacirətinə şərait yaratmaq olub.
Xüsusən 1991-ci ilin aprel-avqust aylarında SSR DİN OMON dəstələri SSRİ DİN-in daxili qoşunları və 4-cü Ordunun hissələri (23-cü diviziya Kirovabad şəhərində yerləşir) ilə birlikdə irimiqyaslı ordunun Artsaxın erməni əhalisinin deportasiyası əməliyyatıçün təşəbbüs etdilər.
1991-ci ilin əvvəlindən müntəzəm olaraq ən yüksək səviyyədə, demək olar ki, açıq şəkildə bəyan edilirdi ki, ermənilər Azərbaycana tabe olmağı qəbul etməsələr, Qarabağdan qovulmalıdırlar.
1991-ci il martın 25-dən başlayaraq Azərbaycan OMON-u Getaşen və Martunaşen kəndlərini müntəzəm olaraq bombalamağa başladı.
Aprelin 16-dan Şahumyan rayonunun elektrik enerjisi və telefon əlaqəsi kəsildi.
Aprelin 19-da SSRİ Daxili işlər nazirliyinin Getaşen kəndində yerləşən daxili qoşunlarının şəxsi heyəti kənddən geri çəkildi. Aprelin 21-də Bakının tələbi ilə Yerevan -Şahumyana müntəzəm helikopter uçuşları qadağan edildi.
Aprelin 30-da Getaşen və Martunaşen kəndlərinin intensiv atəşə tutulması ilə “Koltso” əməliyyatı başlayıb, bu əməliyyat zamanı ilk dəfə olaraq dinc əhaliyə qarşı tanklar, döyüş helikopterləri və artilleriya qurğularından istifadə edildi.
Erməni kəndləri SSRİ Daxili işlər nazirliyinin daxili qoşunları və sovet ordusunun qoşunları tərəfindən mühasirəyə alındı.
Daha sonra Azərbaycanın OMON-u, polisi və silahlı dəstələri bu kəndlərə rəsmi olaraq “pasport rejim yoxlanışı” kimi daxil oldu.
Əslində isə erməni əhalisini qətlə yetirmək, qarət etmək, qorxutmaq, sonra isə deportasiya etmək məqsədini daşımaqla bütün bunları həyata keçirdi.
Əməliyyat nəticəsində Şimali Artsax tamamiylə boşaldı.Şahumyan və Hadrut və Şuşi rayonlarının tamamilə tərk edilmiş və darmadağın olunmuşdur.
Demək olar ki, iyurmidən artıq kəndlərdən 10 minə yaxın insan köçkün düşmüş, 100-dən çox insan öldürülmüş, bir neçə yüz nəfər əsir götürülmüşdür. Onlardan çoxlarının taleyi hələ də naməlum olaraq qalır.
Həddindən artıq qəddarlıqla və kütləvi insan haqlarının pozulması ilə səciyyələnən “Koltso” əməliyyatı regionda gərginliyi kəskin şəkildə artıraraq, Azərbaycan-Qarabağ münaqişəsini hərbi müstəviyə gətirdi Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ Respublikasına qarşı genişmiqyaslı təcavüzünün başlanğıcına çevrildi.
Təəssüflər olsun ki, “Koltso” əməliyyatı zamanı törədilən kollektiv cinayətlər, insan hüquqlarının pozulması eləcə də, beynəlxalq ictimaiyyətin verdiyi siyasi, hüquqi və mənəvi qiymətə layiq olmadı göstərdi və bu cəza əməliyyatının ideoloqları, təşkilatçıları və icraçıları cəzasız qaldı.
Nəticədə, bu gün biz görürük ki, 30 il əvvəl törədilmiş cinayətlər, o cümlədən hərbi təcavüz, torpaq işğalı, qətllər, etnik təmizləmə və terrorizm Artsax xalqına qarşı necə təkrar olunur və cəzasız qalır.
Azərbaycanın hazırkı rəhbərləri də eyni fikirləri bildirirlər: Ermənilər Bakıya tabe olmağı qəbul etmirlərsə, Qarabağdan qovulmalıdırlar.
30 il əvvəl olduğu kimi, bütün bunlar beynəlxalq ictimaiyyətin sükutla razılığı və aşkar laqeydliyi ilə, tam cəzasızlıq və yolverilməzlik şəraitində baş verir.
Bu gün Artsax xalqı yenidən”Koltso” içərisindədir. Laçın dəhlizini Azərbaycan tərəfindən rəsmən bağlanan blokadası 4 aydan çoxdur ki, davam etməkdədir və Rusiyanın sülhməramlı qoşununun zonasında ərazidə qanunsuz keçid məntəqəsi yaradılmasına çalışılır.
Bununla Azərbaycan 2020-ci il noyabrın 9-da olan Azərbaycan prezidenti tərəfindən imzalanan Üçtərəfli bəyannamənin əsas bəndlərindən biridir ki, o da kobud şəkildə pozulmuşdur..
30 ildən sonra Azərbaycan-Qarabağ münaqişəsinin indiki mərhələsinin lap əvvəlində Artsaxın yenidən eyni həyatda qalıb-qalmamaq təhlükəsiylə üz-üzədir.
Yəni bu sübut edir ki, Artsax xalqını məhv etmək niyyəti Azərbaycanın qurulmuş dövlət siyasətinin tərkib hissəsidir.Onun təməlisə,Sovet dövründəqoyulmuşdur və sonra sistemli və ardıcıl olaraq o ölkənin bütün rəsmiləri tərəfindən tətbiq edilmişdir.
Bu gün biz bir daha qəddar, cinayətkar “Koltso” əməliyyatının bütün günahsız qurbanlarının xatirəsi qarşısında bir daha baş əyir, beynəlxalq ictimaiyyəti və ilk növbədə beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması üçün bir başa məsuliyyət daşıyan BMT Təhlükəsizlik Şurasını bir daha xəbərdar edirik.
Nəhayət beynəlxalq sülh və təhlükəsizliklə bağlı narahatlığını dilə gətirən və hər iki tərəfə çağırış edən protokoldan qəti şəkildə imtina edilməsi və Azərbaycan tərəfindən Artsaxa və Ermənistana qarşı bu cür vəhşiliklərin və kütləvi insan haqlarının pozulmasının soyqırım və ekspansionist niyyətlərinin qarşısını almaqçün dərhal və fəal addımlar əldə edilsin.
Əminik ki, bu istiqamətdə ilk addım Azərbaycanın avtoritar hakimiyyətini öz beynəlxalq öhdəliklərini və beynəlxalq hüquq normalarını, o cümlədən Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin hüquqi qüvvəyə malik qərarlarını yerinə yetirməyə inandırmaq və lazım gəldikdə məcbur etmək ola bilər. Bütün bunlar olmasa, beynəlxalq hüquqa əsaslanan beynəlxalq nizama istinad etmək tamamiylə əsassızdır.
