Eksperlər Rusiya-İran müqaviləsi barədə
Rusiya və İran ABŞ prezidenti Donald Trampın andiçmə mərasimi ərəfəsində yeni strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalaya bilər. Newsweek yazır ki, Tehran və Moskva arasında yeni razılaşma iki ölkənin təcrid fonunda “qüvvələrini birləşdirmək” cəhdi ola bilər. Beynəlxalq arenada iranşünaslar yeni imzalanan sazişin mümkün hücum zamanı bu ölkələrə kömək edəcəyindən şübhələnirlər. Tehranın vəziyyəti gərginləşdirməyə və öz ətrafında gərginlik yaratmamağa meylli olduğunu vurğulayırlar.
Rusiyanın maraqları İrandan çox Türkiyə ilə üst-üstə düşü. Bunu İranşünas Emma Begicanyan deyir. Müvafiq olaraq, Trampın andiçmə mərasimi ərəfəsində gözlənilən Rusiya və İran arasında yeni strateji tərəfdaşlıq sazişinin imzalanması heç bir ciddi əhəmiyyət kəsb etməyən sənəddir.
“Rusiya və İranın bir sıra mühüm məsələlərdə artıq üst-üstə düşməyən strateji maraqları var. Rusiya xüsusilə Fars körfəzində İrana məxsus üç strateji əhəmiyyətli ada ilə bağlı İranın maraqlarına zidd mövqelər tutub. İran demək istəyirdi ki, bu məsələ Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə müzakirə olunmalıdır. Digər tərəfdən, bu gün Zangezur dəhlizi İran üçün çox önəmlidir, başqa sözlə, Rusiya İrana oyun kartı kimi yanaşır. Rusiya hətta Suriyada İrana xəyanət etdi”.
Begicanyan deyir ki, ABŞ və İranın maraqları Yaxın Şərqdə daha çox üst-üstə düşür və 2025-ci ildə Tehranla Vaşinqton arasında əməkdaşlığın şahidi olacağımız istisna edilmir. Onun sözlərinə görə, Tehran həmişə münasibətləri gərginləşdirməmək siyasətini rəhbər tutur.
“Amerika İranın Rusiya-Çin blokunun yanında olmasını istəmir. Yəni İranla danışıqlar aparıb müəyyən nəticə əldə etmək ehtimalı var, İran da danışıqlara hazır olduğunu dəfələrlə bildirib. Qəzza məsələsinin ilk günündən Netanyahu İranı cəlb etmək üçün əlindən gələni etdi, lakin onun istədiyi dərəcədə olmadı. Mən demək istəyirəm ki, onlar məcbur edilmədikcə istənilən toqquşmaya qarşıdırlar”.
Rusiya ilə İran arasında yeni strateji tərəfdaşlıq sazişinin imzalanmasına iranşünas Qarik Misakyan da toxunub. Xüsusən də yeni sazişin İranı nə dərəcədə müdafiə edəcəyindən və Rusiyaya nə verəcəyindən danışan iranoloq hesab edir ki, Rusiyaya qarşı mümkün hücum olanda İranın da iştirak etməsi ehtimalı azdır.
“Mən hesab edirəm ki, İran tərəfi Rusiyaya qarşı mümkün müharibədə iştirak etmək istəməz. Eyni Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı İran həmişə bəyanatlar səviyyəsində neytral siyasət yürütməyə çalışıb. İsrail və ya digər qüvvələrin İrana mümkün hücumu zamanı Rusiyanın iştirakına gəlincə, hesab edirəm ki, onlar Rusiyadan ən azı hava hücumundan müdafiə sahəsində müəyyən yardım almağa çalışacaqlar”.
Bu yaxınlarda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov bəyan edib ki, Rusiya-İran sazişi yaxın gələcəkdə imzalanmağa hazır olacaq və tərəflərin regional və qlobal sülh və təhlükəsizlik maraqları naminə müdafiə sahəsində sıx əməkdaşlıq və qarşılıqlı fəaliyyətə dair öhdəliklərini rəsmiləşdirəcək.
Uzun illərdir hazırlanmaqda olan yeni müqavilənin Tehran və Moskva arasında 2001-ci ildə imzalanmış və 2020-ci ildə uzadılmış 20 illik strateji sazişi əvəz etmək nəzərdə tutulur.
