Öz nailiyyətlərini möhkəmləndirmək üçün ABŞ Ermənistanın regional inteqrasiyasını təşviq etməlidir: Atlantic Council

Ermənistan və Azərbaycan liderləri avqustun 8-də Ağ Evdə görüşəndə ​​onlar sülh sazişini parafladılar – yekun müqavilə deyil, onun həyata keçirilməsinin başlanğıcı idi. Bunu Leyla Paylan və Turan analitik mərkəzinin direktoru Cozef EpşteynAtlantic Council üçün yazır.

“Onlar həmçinin Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutunu (TRIPP) – Azərbaycanı onun Naxçıvan anklavı ilə Ermənistan vasitəsilə birləşdirməyə hesablanmış 25 millik dəhlizin yaradılması haqqında birgə bəyannamə imzalayıblar”.

Məqalə müəllifləri bildirirlər ki, Birləşmiş Ştatlar bu nailiyyətin üzərində dayanmaq istəyirsə, Ermənistanın regional inteqrasiyasını təşviq etməli, TRIPP layihəsini konsepsiyadan reallığa çevirmək üçün sürətlə hərəkət etməli və regionun digər ölkələri ilə əlaqələrini dərinləşdirməlidir.

Məqalədə deyilir ki, 2022-ci ilin sentyabrında hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan qoşunları Ermənistanı işğal edəndə Yerevanın hərbi yardım xahişi rədd edildi. 2023-cü ildə isə Rusiya sülhməramlıları Bakının Artsaxı zəbt edəndə, onun etnik erməni əhalisini qaçmağa məcbur edən zaman onlar yanlarında olublar.

Məqalədə bu da deyilir ki, Azərbaycan hələ 1999-cu ildə Rusiyanın rəhbərlik etdiyi kollektiv təhlükəsizlik sistemindən çıxdı, lakin Moskva böyük silah tədarükü və enerji və digər sektorlarda əlaqələrin dərinləşməsi ilə Bakıya xəyanət etməyə davam etdi.

Məqalə müəllifləri yazır ki, rusiyalı ekspertlər sülh sazişinin əhəmiyyətini azaltsalar da, Qafqaz regionu Moskva üçün təkcə sentimental deyil, həm də strateji baxımdan vacib olaraq qalır.

“Xəzər hövzəsi neft və qazla zəngindir və burada Rusiya və İrandan yan keçən Asiyadan Avropaya tranzit marşrutu olan Orta Dəhliz yerləşir. Nadir torpaq elementləri üçün rəqabət gücləndikcə bu dəhliz getdikcə daha vacib olacaq, çünki Mərkəzi Asiyada bu vacib mineralların böyük ehtiyatları var. Moskva bunu başa düşür.

Rusiya Azərbaycan və Ermənistanı öz təsiri altında saxlamaq üçün eyni taktikadan istifadə edir. Moskva dəfələrlə Yerevanın Qərblə münasibətləri yaxşılaşdırmaq cəhdlərinə cavab tədbirləri ilə cavab verib, diplomatik hücumları məqsədyönlü iqtisadi təzyiqlə birləşdirərək ermənilərə kimin rəhbərlik etdiyini xatırladıb.

Qeyd olunur ki, davamlı sülhün təmin edilməsi üçün TRIPP qurmaqdan daha çox şey tələb edir. Bununla Mərkəzi Asiya ilə bu əlaqəni genişləndirmək dövlətlərə Orta Dəhlizi genişləndirməyə və Rusiyadan yan keçməyə imkan verərdi. Bu, əsas təchizat zəncirlərinin təhlükəsizliyini təmin etməyə və smartfonlar, elektrik nəqliyyat vasitələri və yarımkeçiricilər kimi müasir texnologiyalar üçün lazım olan nadir torpaq elementləri və strateji mineral ehtiyatlarından istifadə etməyə kömək edə bilər.