Sentyabrın son həftəsində Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ölkənin tarazlıq siyasətinə uyğun gələn xarici səfərlər edəcək.
Birincisi, artıq təsdiqlənib ki, Paşinyan Moskvanın dəvətini qəbul edib və 25 sentyabrda Rusiyaya səfər edəcək. Daha sonra Ermənistan Baş naziri Strasburqda (Fransa) Avropa Şurasının
rəsmiləri özünün bir-birinə zidd platformalarda eyni vaxtda Parlament Assambleyasının payız sessiyasında iştirak edəcək.
Ermənistan fəaliyyət göstərməsini qəbul edilmiş yeni stratejiyaya uyğun norma hesab edir.
Dünyanı nüvə silahı tətbiq etməklə təhdid edən Moskvada 25-29 sentyabrda “Atom Sülh Həftəsi” adlı beynəlxalq tədbir keçirilir.
Lakin bütün ölkə rəhbərləri dəvət almayıb. Son illərdə Moskva-Yerevan münasibətləri siyasi vektorun dəyişməsi səbəbilə gərgin olsa da, Paşinyan “Atom Sülh Həftəsi” nə qatılmaq üçün uzun müddət əvvəl dəvət alıb.
Rusiya tərəfi onun iştirakını “məmnunluqla qarşılayacağını” bildirib. Paşinyan dəvəti avqustda təsdiqləyib:
“Məmnunam ki, məni Rusiyada gözləyirlər. Mən bilirəm ki, məni Rusiyada gözləyirlər. Mən də hər zaman Rusiyaya növbəti səfər fürsətini gözləyirəm. Gördüyünüz kimi, kifayət qədər aktiv qarşılıqlı səfərlər praktikası var və yaxın gələcəkdə də belə səfərlər nəzərdə tutulur”.
“Atom Sülh Həftəsi” nüvə enerjisi və əlaqəli sahələrə aid beynəlxalq forumdur və nüvə proqramları inkişaf etdirən ölkələrin, dövlət qurumlarının, irəli sürəkli şirkətlərin, peşəkar atom mütəxəssislərinin və sahibkarlarını birləşdirən dünyanın ən böyük platforması olmağa iddialıdır.
Rusiya XİN-nin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova Paşinyanın dəvəti qəbul etməsinə belə reaksiya verib:
“Ermənistan tərəfi nüvə enerjisi sahəsində səmərəli ikitərəfli əməkdaşlığı davam etdirməyə maraqlıdır. Bizim atom mütəxəssislərimiz, Ermənistanda Metsamor AES-in yaradılmasından bəri (təxminən yarım əsr ərzində), təcrübə mübadiləsi edirlər.
Hazırda “Rosatom” erməni mütəxəssislərlə onun istismar müddətinin 2036-cı ilədək uzadılmasını həyata keçirməyə çalışır.
Yeni reaktorun işə salınması məsələləri də müzakirə olunur. Anlayırıq ki, tərəfdaşlar bu məsələyə hər cür variantı qiymətləndirərək, əsaslı yanaşmaq istəyirlər”.
Moskva səfərindən qısa müddət sonra Paşinyan Strasburqda olacaq. O, Avropa Şurasının Parlament Assambleyasının payız sessiyasında qonaq statusu daşıyacaq.
Cədvələ görə, Paşinyanın çıxışı 30 sentyabrda planlaşdırılıb. Proqnozlaşdırılır ki, Baş nazir “Sülh kəsişməsi” layihəsinə, “Trump Yolu” proqramına toxunacaq və Avropa Şurası nümayəndələrinin suallarına cavab verəcək.
Sessiyanın gündəliyində bir sıra mühüm mövzular var: Qəzzada işləyən jurnalistlərin həyatının qorunması, Rusiyada əsir alınmış ukraynalı jurnalistlərin azad edilməsi, “Serbiyada siyasi böhran”, “Rusiya demokratik qüvvələri”, “Gənclərin demokratiya uğrunda hərəkatı” və “Siyasi partiyalar və demokratiya”mövzularında müzakirələr.
Ən vacib hadisələrdən biri də Avropa Şurasının yeni Baş katibinin seçilməsidir. O, təşkilatın gələcək 5 il üçün siyasi və institusional istiqamətini müəyyən edəcək.
Strasburqda Avropanın digər qurumunun – Minsk Qrupunun (MQ) bağlanmasına toxunulub-toxunulmayacağı hələ məlum deyil. ATƏT təsdiqləyib ki, MQ bu il 1 dekabrdan gec olmayaraq bağlanacaq.
ATƏT-də Finlandiyanın sədri üzrə işçi qrupunun müavini Toni Sandel qeyd edib:
“Təşkilatın Katibliyi artıq ATƏT-in Daimi Şurasının 1 sentyabr qərarını (Azərbaycan və Ermənistanın müraciətinə cavab olaraq) icra etməyə başlayıb”.
Ermənistan və Azərbaycanın Xarici işlər nazirləri MQ-nun bağlanması barədə birgə müraciətini 8 avqustda Vaşinqtonda sülh müqaviləsinin ilkin imzalanması ilə paralel olaraq imzalayıblar.
Təxminən 30 il Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi ilə məşğul olan qurumun buğlanmasına nə həmkarlar (ABŞ, Fransa, Rusiya), nə də ATƏT-in 57 üzv ölkəsi etiraz etməyib.
Qloballaşma və Regional Əməkdaşlıq Mərkəzinin rəhbəri, siyasətşünas Stepan Qriqoryan belə izah edib:
“Aydındır ki, Minsk Qrupu artıq uzun müddətdir fəaliyyət göstərmir. Biz bunu başa düşürük, amma hər halda, Ermənistan qurumun bağlanmasına razılıq verdi.
ATƏT-də bütün qərarlar konsensusla qəbul olunduğundan, Daimi Şura (bütün ölkələrin səfir və nümayəndələrindən ibarət) sadə variantla getməyə qərar verdi.
Çünki həm Ermənistan, həm də Azərbaycan ATƏT MQ-nun buğlanması üçün müraciət etdi.
Onlar dedilər ki: “Heç bir sual yoxdur, bütün ölkələrə öyrənmək və oriyentirləşmək üçün 1 sentyabradək vaxt verək”. Buna “sükutla razılıq” deyilir.
ATƏT çərçivəsində yaradılmış 3 institut var: ATƏT MQ-nun özü, ATƏT-in Fəaliyyət göstərən Sədrinin səlahiyyətli nümayəndəsi (Andjey Kasprşiki xatırlayırsınızmı?) və yüksək səviyyəli planlaşdırma qrupu. Bu üç institut bağlanmalıdır.”
Rəsmi Yerevan daim MQ-nun sülh müqaviləsi ilə paralel buğlanmasını tələb edirdi. Baş nazir Paşinyan dəfələrlə narahatlıqlarını və iki sənədin eyni vaxtda imzalanmasının əsaslandırılmasını təqdim edib:
“Bu, Ermənistan Respublikası üçün anlaşılan gündəmdir. Əgər biz Dağlıq Qarabağ münaqişəsi səhifəsini bağlayırıqsa (və bunu edirik), münaqişə ilə məşğul olan qurumun mövcudluğunun nə mənası var?
Lakin ATƏT MQ-nun daha geniş konteksti var və biz əmin olmaq istəyirik ki, Azərbaycan MQ-nun buğlanmasını Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin Azərbaycan ərazisində bağlanması və Ermənistanın suveren ərazisinə köçürülməsinə yönəlmiş addım kimi qəbul etmir.
Bu narahatlığı aradan qaldırmaq üçün biz Azərbaycana təklif edirik ki, sülh müqaviləsini və MQ qurumlarının buğlanması barədə ATƏT-ə ünvanlanmış birgə müraciəti eyni vaxtda imzalayaq”.
Hər iki sənəd 8 avqustda Trampın vasitəçiliyi ilə imzalanıb. Vaşinqtondakı görüşün iştirakçıları artıq 17 sentyabrda yeni məktublarla mübadilə ediblər.
Hər şey Trampın sosial şəbəkədəki bu postu ilə başladı:
“Onların [Paşinyan və Əliyevin] münasibətlərini tənzimləməkdə kömək etmək böyük şərəfdir. Bu mənim üçün əbədi dostluq olacaq, lakin Amerikanın üçün daha vacibdir”.
Paşinyan və İlham Əliyev sosial şəbəkələrdə qarşılıqlı təşəkkürlərini bildirdilər. Azərbaycan prezidenti X (Twitter) mikroblogunda Vaşinqtonda Tampın fonunda özünün və Paşinyanın şəklini paylaşdı.
Paşinyan isə tarixi sazişin imzalanmasında vasitəçilik etdiyinə görə Trampa təşəkkür edib və bunun əvvəl heç kimə nəsib olmadığını qeyd edib.
Paşinyan təsdiqləyib ki, sülhün sonrakı institusional təminatı və “TRIPP (Trumpın münaqişənin həllində təklif etdiyi yol) istiqamətində” işləməyə sadiqdir.
