Milli Elmlər Akademiyasında “Ermənistan-Türkiyə – içdən baxış” adlı beynəlxalq konfrans zamanı regionda və Ermənistan ətrafında baş verən hadisələr müzakirə olunub. Ekspertlər Osmanlı İmperiyasının və bugünkü Türkiyənin istəklərini paralel aparıb, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasının mümkün nəticələrini müzakirə ediblər.
Bu gün türk diplomatiyasının hər dediyinə inanmayın, indiki vəziyyətə bənzər çoxlu epizodları olan tarixə baxın. Bu çağırışlar “Ermənistan-Türkiyə ․ içəridən baxış” adlı beynəlxalq konfransda tez-tez aydın səbəblərlə səslənirdilər.
Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, akademik Ruben Safrastyan Atatürkün gizli məktublarına işarə edərək, Türkiyənin yalnız iki məqbul status gördüyünü açıqladı: Ermənistan üçün Türkiyənin vassal dövləti olması və ya Ermənistanın tamamilə ləğvi.
“Türkiyənin Ermənistan üçün qəbul edəcəyi iki status var. Bu, gənc türklərin imzaladığı Batumi müqaviləsidir, Ermənistan vassal dövlət kimi çox kiçik əraziyə malikdir. İkinci yanaşma Atatürkün yanaşmasıdır – Ermənistanın tamamilə aradan qaldırılmasıdır və bu məxfi sənədlərdə tərtib edilmişdir”.
Ruben Safrastyan konfransa Zəngəzur dəhlizinin bütün Sünik ərazisini əhatə etdiyi Türkiyənin TRT televiziyasının beynəlxalq yayım departamentinin saytında dərc olunmuş xəritə ilə gəlib. Türkoloqun fikrincə, xəritədə Ankaranın uzaq hədəfləri açıq şəkildə təsvir olunur.türkoloqun fikrincə həmin xəritə açıq şəkildə Ankaranın uzağagedən niyyətlərini təzahür edir.
“Bu təxminən 3-4 aylıq keçmişə aiddir və urada “dhliz” deyilən bütün Syünikə aiddir və burada Zəngəzur dəhlizi deyilən olay bütün Sünikə aiddir. Xəritə Türkiyənin Zəngəzur dəhlizini götürərək Süniki tam ələ keçirmək məqsədini təsvir edir”.
Tarix elmləri doktoru, professor Aşot Melkonyan qeyd edib ki, Sünik Türkiyənin boğazında qalan sümükdür və indi həmin ölkə problemi nəhayət həll etməyə çalışır. Türkiyə bu gün sülh pərdəsi altında nə təklif edir? Akademikin sözlərinə görə, Ankaranın müraciəti xoşagəlməz vəziyyətlə barışmaq üçün müraciətdir. Və 3+3 formatı, mütəxəssisin fikrincə, məqsədi yenə Syunik olan birtərəfli proqramdır.
“Kapanlı sinif yoldaşlarım deyirdilər ki, həmin gecə azərilər dəmir yolu ilə Yerevana gələndə neçə pəncərəni sındırıblar. Onlar Kapada qatara miniblər, səhər Yerevanda düşüblər.
Amma həmin vaxt Qatar. Darnmadağın edirdilər. O zaman hələ sovet illəriydi.
İndi bu gərginlik şəraitində ümidvar olmalıyıq ki, həmin dəmir yoluyla Naxicevan ərazisiylə gərək gedib gələk?. olmalıdır, yoxsa gedib o dəmir yolu ilə Naxçıvan ərazisindən keçməliyik?.
Yoxsa erməni sürücüsünün vəziyyətini təsəvvür edin. İcevan və Qazaxdan keçərək öz yük maşını ğrikləri ilə Rusiyaya gedirlər. Nə zəmanət verirlər, nə də rus sülhməramlıları müşayiət etmir. Aydındır ki, imtina etməlidir. Onlar da birmənalı olaraq mütləq gəlib-getməlidirlər”.
Bununla belə, vəziyyət qaçılmaz deyil, akademik əmin edir. O, mötərizəni açmadan əmin edir ki, alimlər dövlət xadimlərinə Ermənistandakı vəziyyəti dəyişəcək proqram təklif edə bilərlər.
“Sizi inandırıram ki, bizim həmin “3+3” proqramına qarşı çıxmaq üçün çox ciddi planlarımız var, sadəcə olaraq, o, dövlət tərəfindən təşviq edilməlidir, o proqramı həyata keçirmək üçün müttəfiqlər tapılmalıdır.
Elə olan halda bizim rəqiblərimiz anlayacaqlar ki, anlaşma meydanına gəlməlidirlər və niyə də olmasın, onlar üçün nə qədər çətin olsa da, bizimlə bərabər tərəf kimi sülh masası arxasında əyləşməlidirlər”.
Akademikin qənaətincə, məhrum və döyülmüş vəziyyətdən tez çıxmaq, alimlərin hələlik gizli saxladığı proqramın həyata keçirilməsinə kömək etmək lazımdır.
