Yeni geosiyasi reallıqlar və sürətlə inkişaf edən hadisələr artıq imzalanmış sənədlərin məzmununu da dəyişir.
Bu ilin fevralında Rusiya və Azərbaycan müttəfiqlik əməkdaşlığı haqqında bəyannamə, ondan əvvəl, keçən ilin iyununda Azərbaycan və Türkiyə Şuşi bəyannaməsi adlanan sənəd imzalayıblar. Hər ikisi təhlükəsizliyi təmin etmək üçün hərbi yardım göstərməyi öz üzərinə götürür.
ER Müdafiə nazirinin keçmiş müavini Artak Zakaryanın fikrincə, Rusiya-Ukrayna hadisələri Bakını çətin dilemma qarşısında qoya bilər.
ER Müdafiə nazirinin keçmiş müavini Artak Zakaryan deyir ki, Putin və Əliyevin bu ilin fevralında müttəfiqlik əməkdaşlığına dair imzaladığı bəyannamə ilə Əliyev və Erdoğanın ötən ilin iyununda Şuşidə imzaladığı bəyannamə bir-birini tamamlayır, lakin onların da ziddiyyətləri var.
Nə qədər ki, Rusiya-Türkiyə münasibətləri rəvan olacaq, bu sənədlər bir-birini tamamlayır, münasibətlər gərginləşəndə isə ziddiyyətlər açıq-aşkar görünəcək.
Artak Zakaryanın fikrincə, mümkün Rusiya-Ukrayna hadisələri vəziyyəti dəyişə də bilər.
“İki bəyannamə bir-birini tarazlayır, hardasa ziddiyyətlər gətirir. Rusiya və Türkiyənin bir-birinə qarşı loyal münasibəti olduğu müddətcə onlar tətbiq olunacaq.
Bu münasibət dəyişdikdə, Azərbaycan böyük ölçüdə geosiyasi, daha doğrusu, regional bir tələyə düşəcək”.
Rusiya-Azərbaycan Müttəfiq Əməkdaşlığı haqqında Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxaran strateji sənəddir.
O, bir il ərzində hazırlanıb və 43 bənddən ibarətdir. Birinci bənddə vurğulanır ki, Rusiya və Azərbaycan münasibətlərini sərhədlərin toxunulmazlığı, suverenlik və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət prinsipi əsasında qururlar.
Sənədə əsasən, Moskva və Bakı tərəflərin təhlükəsizliyinə təhlükə yaranarsa, dərhal məsləhətləşmələrə başlamağa hazırdır.
Sənəddə təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün qarşılıqlı hərbi yardım da nəzərdə tutulub.
Şuşi Bəyannaməsində göstərilir ki, tərəflərdən hər hansı birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, toxunulmazlığına və ya təhlükəsizliyinə təhlükə və ya təcavüz olduqda, ona kömək etmək üçün məsləhətləşmələr aparılmalı, BMT Nizamnaməsinə və prinsiplərinə uyğun olaraq qarşılıqlı yardım göstərilməlidir, və silahlı qüvvələr təşkil edilməlidir.
Güman etmək olar ki, Rusiya tərəfi sənədin yuxarıda qeyd olunan müddəalarını nəzərə alaraq, Rusiya-Azərbaycan bəyannaməsinə bir neçə bəndin əlavə edilməsində təkid edib.
“Bəli, elə məqamlar var ki, Putinə görə daxil olubdur, açıq-aydın Əliyevin xoşuna gəlmir. Xüsusən o üçüncü tərəf təşkilatlar tərəfindən sazişin tərəfi olan hər hansı ölkəyə qarşı yolverilməz təbliğat şəraitidir ki, Azərbaycanda həmin təşkilatlar mövcuddur.
Xarici siyasət sahəsində əsas məsələlərə dair razılaşdırılan prosesslər həyata keçirilməsi hansı ki, həm Qərbiin və həm Türkiyənin maraqlarına uyğun olmayan koordinasiyalı fəaliyyət həm də enerji siyasəti sahəsində Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyildi, amma imza atmalıoldu.
Çünki azərbaycanlılar aydın başa düşürlər ki, onlar Rusiyanın hərbi-siyasi əhval-ruhiyyəsindən asılıdır.
Türkiyə-Azərbaycan tandemi “Şuşi Bəyannaməsi”nin iki bəndini – qarşılıqlı hərbi yardımı – qondarma “Zəngəzur dəhlizi”nin qeyd olunmasını vurğulayır.
Bəyannamədə 1921-ci ilə xüsusi istinad edilir. Qars müqaviləsini imzaladı. Həmsöhbətim xatırladır ki, Rusiya dəhliz deyilən məntiqin əleyhinədir.
Onun sözlərinə görə, Rusiya-Azərbaycan bəyannaməsi Şuşi bəyannaməsindən irəli gələn mümkün riskləri neytrallaşdırmaq üçün imzalanıb.
Keçmiş Müdafiə nazirinin müavini Artak Zakaryan əmindir ki, Ukrayna Türkiyə üçün Azərbaycandan qat-qat önəmlidir, “müəyyən ssenari olduğu halda Rusiya ilə Türkiyə arasında münaqişələr yarana bilər”.
Həmsöhbətim belə qənaətə gəlir ki, o zaman Azərbaycan NATO-nun üzvü Türkiyə və KTMT üzvü Rusiya ilə hərbi yardım bəyannaməsi imzaladığı üçün tələyə düşəcək.
