Babil dövründən 20-ci əsrə: Zatik Xanzadyanın “Ermənistanın tarixi xəritəçilik atlası” yenidən nəşr edildi
Tekeyan Mədəniyyət Birliyinin təşəbbüsü və xeyriyyəçi Ruben Qriqoryanın dəstəyi ilə 20-ci əsrin tanınmış erməni xəritəşünası Zatik Xanzadyanın “Ermənistanın tarixi xəritəçilik atlası” yenidən çap edilib.
Atlas təxminən 500 xəritədən ibarətdir. Bərpa işlərinin müəllifi xəritəşünas Vardan Mxitaryan “Radiolur” ilə müsahibəsində qeyd edib ki, bu atlas, ilk növbədə, Ermənistanın minillik tarixinin elmi sübutudur.
Tarixçilər onun müasir hadisələr kontekstindəki elmi-siyasi əhəmiyyətini də vurğulayıblar.
“Ermənistanın tarixi xəritəçilik atlası” 500-ə yaxın xəritə ilə erməni tarixinin qədim dövrlərdən yeni dövrlərədək bütün mərhələlərini əhatə edir.
20-ci əsrin məşhur xəritəşünaslarından olan fransız ermənisi Zatik Xanzadyanın bu görkəmli əsərini bərpa edən Vardan Mxitaryan ”Radiolur”a açıqlayıb ki, orijinaldan çox uzaqlaşmamış, yalnız müəllifin bioqrafiyasını, “Ön söz” və “Məzmun” bölmələrini əlavə etmişdir:
“Zatik Xanzadyanın atlasını yenidən nəşr etməklə biz əsasən bunu nümayiş etdirmək istədik ki, tariximiz çox qədər qədimdir və bunu tarixi xəritələrimiz sübut edir.
Atlasda 500-dən çox xəritə var, onlar çoxdillidir, hətta Osmanlı dövrünə aid xəritələrdə belə Ermənistanın adı qeyd olunub. Herodot, Strabon, Ptolemeyin xəritələrində də Ermənistanın adı görünür.
Hətta Babil dövrünə aid gildən lövhədə hazırlanmış ilk siyasi xəritə də daxildir; orada Babil və Assuriya ilə yanaşı, Ermənistanın da adı yazılıb”.
Fransız dilində orijinal olan atlas erməni, rus və fransız dillərində təkrar nəşr edilib. Yenidən nəşr təşəbbüsünün təşəbbüskarı Tekeyan Mədəniyyət Birliyi, himayədarları isə Ruben Qriqoryandır.
Himayədar xüsusilə vurğulayır ki, atlasın təqdimatı Erməni Soyqırımı qurbanlarının xatirə gününə təsadüf edir:
“Niyə indi bu atlası yenidən nəşr etməli olduğumuzu düşünürük? Məqsədimiz minilliklər boyu ərazimizi, yaşadığımız torpaqları təsdiq edən xəritələri göstərməkdir.
Dövlətçiliyimiz olmadığı min illər boyu və indi dünyada güclünün məntiqi üstünlük təşkil etdiyi bu kontekstdə Soyqırımın ildönümünə yaxınlaşdıqca bu suallar daha aktual olur”.
Tarixçi, EA Tarix İnstitutunun direktoru Aşot Melkonyanın sözlərinə görə, atlasın dəyəri onun elmi və faktiki əsaslara dayanmasıdır:
“Xəritə yaratmaq çətindir, amma onu təhlil etmək elmi-siyasi cəhətdən daha asandır. Sirr deyil ki, indiki nəsillər (və yalnız indiki deyil) çox oxumağı sevmir, xəritələrə üstünlük verir.
Çünki xəritə vizual vasitədir və insanlar onun vasitəsilə öz tarixi iddialarını əsaslandırır”.
Dəqiq xəritələrin yenidən nəşri müasir informasiya müharibəsinin də vacib hissəsidir:
“Hər gün əmin oluruq ki, qalın əsərləri masaya qoymaq bir tərəfdən yaxşıdır, digər tərəfdən isə pisdir, çünki onlar nadir hallarda oxunur və onların yerinə xəritə gəlir”.
“Görürsən, atlasların nəşri həmişə daha effektli olub və biz xəritə məsələsinə diqqət yetirməliyik, qonşularımız, türklər və azərbaycanlılarla mübarizə olanda xəritədən çox əsərə üstünlük verirlər, çünki xəritələr çox bəlağətlidir”.
Böyük atlaz erməni ornamentləri ilə bəzədilib, taxta qutu isə davamlılığı təmin edir. Müəlliflər atlasın ilk nüsxələrini təhsil və ermənişünaslıq təşkilatlarına:
Matenadaran, Milli Kitabxana, universitetlər Parlamentin kitabxanasına bağışlayıblar. Yaxın gələcəkdə onlar Ermənistandan kənarda fəaliyyət göstərən ermənişünaslıq və mədəniyyət mərkəzlərinə də bağışlanacaq.
