Erdogan – Əliyev görüşünün baş tutmaması: BMT Baş Assambleyasında nə baş verdi

Binyamin Netanyahunun BMT-nin 80-ci Baş Assambleya sessiyasında çıxışı təkcə önəmli simvolik hadisə olmaqla qalmadı, həm də bir sıra dövlətlərin İsrailə münasibətdə mövqelərinin fərqliliyini nümayiş etdirdi.

Baş nazirin nitqi zamanı nümayəndəliklərin böyük əksəriyyəti zalı tərk etdi və çıxış demək olar ki, dinləyicilərsiz səsləndi.

Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu vəziyyəti şərh edərək bildirdi ki, “bir neçə ölkə istisna olmaqla, demək olar heç kim İsrailin və Netanyahunun hökumətinin tərəfində yer almaq və ya onlarla şəkil çəkdirmək istəmir”.

Onun sözlərindən aydın olur ki, Ankara özünü beynəlxalq əksəriyyətin sıralarında görür və ardıcıl olaraq İsrail siyasətini tənqid edir.

Bununla belə, Azərbaycan bu təşəbbüsə qoşulmadı: Azərbaycan nümayəndə heyəti zalda qaldı və faktiki olaraq Ərdoğanın söz atdığı “bir neçə ölkə”sırasına daxil oldu.

Türk mütəxəssis Furkan Gözyükaran tərəfindən yayılan “Şöhrət siyahısı” adlı açıqlamada Azərbaycanın da adı yer aldı və bu, Türkiyə ictimai diskursunda narazılıq və tənqid dalğası yaratdı.

 Bu siyahıya Qvineya, Azərbaycan, BƏƏ, Mərakeş, Mali, Bruney, Banqladeş və Bahreyn daxil edildi. Bu, Bakının mövqeyinin Türkiyədə İsraillə münasibətləri qorumağa birbaşa siqnal kimi qəbul edildiyini göstərir və bu, Ankaranın sərt tənqidi xətti ilə ziddiyyət təşkil edir.

Ərdoğanın Netanyahuna ünvanladığı çıxışlar xüsusilə sərt idi. O, bildirdi ki, İsrail Baş nazirinin nitqi “təhdidlər və yalan bəyanatlarla doludur” və İsrailə qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsini, o cümlədən onun beynəlxalq idman yarışlarında iştirakının qadağan edilməsini tələb etdi.

Ərdoğan həmçinin Qəzzadakı dağıntıların 100 milyard dollar civarında olduğunu vurğulayaraq kompensasiyanın zəruriliyini qeyd etdi.

Bundan əlavə, o, Türkiyənin İsraillə ticari və digər sahələrdə atdığı addımların digər ölkələr üçün nümunə ola biləcəyini əlavə etdi.

Mövqelərin fərqliliyi fonunda xüsusilə diqqət çəkəndir ki, Nyu-Yorkdakı sessiya zamanı Ərdoğan–Əliyev görüşü baş tutmadı.

Xarici müşahidəçilər üçün bu, iki ölkə arasında ciddi müzakirələrin və bəzi məsələlərdə fərqli yanaşmaların mövcudluğu barədə əlavə siqnal kimi qəbul edilə bilər.

Türkiyə və Azərbaycan uzun müddət “bir millət – iki dövlət” kimi təqdim olunsa da, İsrail məsələsində onların siyasi mövqeləri getdikcə daha çox fərqlənməyə başlayır.

Bizim analitiklər bir neçə həftə əvvəl qeyd etmişdilər ki, İsrail faktoru Azərbaycanla Türkiyə arasındakı ziddiyyətlərin formalaşmasında əsas rol oynayır.

Bakı və Tel-Aviv arasında, xüsusilə energetika və hərbi texnologiyalar sahəsində strateji əməkdaşlıq digər Yaxın Şərq müsəlman ölkələri arasında Azərbaycana fərqli status verir.

Türkiyə isə əksinə, həm daxili siyasi hesablamalar, həm də Ərdoğanın İslam dünyasında liderlik iddiaları səbəbindən açıq-aşkar antiisrail xəttini davam etdirir.

Bu kontekstdə Bakı ilə Ankara arasındakı fərqlər onların müstəqil xarici siyasət maraqları və prioritetləri olduğu təbii nəticə kimi qiymətləndirilə bilər.

 Azərbaycan İsraillə tam kəsilməyə imkan verməz, çünki bu münasibətlər həm energetika və iqtisadi amillərlə, həm də hərbi əməkdaşlıqla müəyyən olunur.

Türkiyə isə öz növbəsində regional nüfuzunu genişləndirməyə davam edir və Fələstin məsələsini xarici siyasətin əsas aləti kimi istifadə edir.

Beləliklə, bu şəraitin müqayisəsi göstərir ki, Türkiyə–Azərbaycan münasibətləri nə qədər yaxın və müttəfiq olsa da, sınaqlara məruz qalıb.

 Netanyahunun çıxışı və Ərdoğan–Əliyev görüşünün baş tutmaması hadisəsi İsrail faktorunun iki “qardaş” dövlət arasındakı münasibətlərdə ən həssas və potensial ziddiyyətli mənbə olaraq qalmasının bariz sübutudur.