Meduza qəzeti siyasətşünas, Berlindəki Karneqi Mərkəzinin Rusiya və Avrasiya məsələləri üzrə baş elmi işçisi Aleksandr Baunovla müsahibə aparıb və ona soruşub ki, Ağ Evin yeni təklifi Ukraynanı və Rusiyanı sülh müqaviləsi imzalamağa daha da yaxınlaşdıra bilərmi?
“Bu, heç də irəliləyiş deyil, əksinə, Trampın vasitəçilik səyləri zamanı gördüyümüz yeganə məzmunlu sənəddir. Tramp özünün vasitəçi olduğunu iddia edir, amma biz bu vasitəçiliyin məzmununu görməmişik: onun Putinlə, Lavrovla və Rubio ilə danışıqlarının məzmununu, Səudiyyə Ərəbistanında və İstanbulda keçirilən görüşlərin nəticələrini bilmirik.
Bizim bildiyimiz, ancaq Twitter paylaşımları və rəsmi açıqlamalardır”- deyə Baumov qeyd edib.
O, daha sonra qeyd edib ki, onlar Lavrovun ABŞ-yə bəzi sənədlər göndərdiyindən xəbərdardırlar və dolaşan şayələrə görə, onun tələbləri olduqca sərt olub.
“Sızdırılan sənəd, ABŞ və Rusiya arasında, Ukraynanın və xüsusən də Avropanın arxasında, şərti bir saziş kimi təqdim edilib.
Bu sənəd kifayət qədər qərəzlidir və Rusiyanın xeyrinədir; bu, Putinin qələbə imici yaratmağına kömək edir”- deyə siyasətşünas fikrini bildirərək əlavə edib:
“Zelenskinin Twitter paylaşımına əsasən desək, o, Vens (ABŞ vitse-prezidenti) ilə danışıb və onlar bu sənədi avropalılarla birlikdə yekunlaşdırmaq barədə razılaşıblar. Belə olduqda, masaya yeni bir sənəd – bu qeyri-rəsmi sənədin Ukrayna üçün bir az daha yaxşı, müvafiq olaraq Rusiya üçün isə bir az daha pis şərtlərlə olan yeni variantı qoyulacaq”.
Və bu dəyişiklik ictimai şəkildə baş verəcək. Baunov qeyd edib ki, əgər sənəd əvvəlcə 70% Rusiya tərəfdarı idisə, yenidən baxıldıqdan sonra o, məsələn, 60% Rusiya tərəfdarına çevriləcək:
“Və o zaman sual yaranacaq: Putin buna necə reaksiya verəcək? Çünki onun üçün şərtlər pisləşəcək və bu, ictimai şəkildə baş verəcək.
Putin isə heç kimin onun güzəştə getməyə məcbur olduğunu görməsini istəmir. Belə bir vəziyyətdə Putin psixoloji və siyasi çətinliklərlə üzləşəcək, çünki o, ictimai şəkildə hazırkı qeyri-rəsmi sənəddə olanlardan daha pis şərtlərlə razılaşmağa məcbur olacaq”.
Müsahibəni yekunlaşdıranda Baunov qeyd edib ki, bundan sonra Rusiya danışıqlardan imtina edib geri çəkilə bilər. Xatırladaq ki, ABŞ 28 bənddən ibarət sülh planı təklif edib.
Meduza mətbusu siyasətşünas, Berlindəki Karneqi Mərkəzinin Rusiya və Avrasiya məsələləri üzrə baş elmi işçisi Aleksandr Baunovla müsahibə aparıb və ona soruşub ki, Ağ Evin yeni təklifi Ukraynanı və Rusiyanı sülh müqaviləsi imzalamağa daha da yaxınlaşdıra bilərmi?
Baunov belə cavab verib: “Bu, heç də irəliləyiş deyil, əksinə, Trampın vasitəçilik səyləri zamanı gördüyümüz yeganə məzmunlu sənəddir. Tramp özünün vasitəçi olduğunu iddia edir, amma biz bu vasitəçiliyin məzmununu görməmişik: onun Putinlə, Lavrovla və Rubio ilə danışıqlarının məzmununu, Səudiyyə Ərəbistanında və İstanbulda keçirilən görüşlərin nəticələrini bilmirik. Bizim bildiyimiz, ancaq Twitter paylaşımları və rəsmi açıqlamalardır.”
O, daha sonra qeyd edib ki, onlar Lavrovun ABŞ-yə bəzi sənədlər göndərdiyindən xəbərdarlar və dolaşan şayələrə görə, onun tələbləri olduqca sərt olub. “Sızdırılan sənəd, ABŞ və Rusiya arasında, Ukraynanın və xüsusən də Avropanın arxasında, şərti bir saziş kimi təqdim edilib. Bu sənəd kifayət qədər qərəzlidir və Rusiyanın xeyrinədir; bu, Putinin qələbə imici yaratmağına kömək edir,”- deyə siyasətşünas fikrini bildirib və əlavə edib: “Zelenskinin Twitter paylaşımına əsasən desək, o, Vens (ABŞ vitse-prezidenti) ilə danışıb və onlar bu sənədi avropalılarla birlikdə yekunlaşdırmaq barədə razılaşıblar. Belə olduqda, masaya yeni bir sənəd – bu qeyri-rəsmi sənədin Ukrayna üçün bir az daha yaxşı, müvafiq olaraq Rusiya üçün isə bir az daha pis şərtlərlə olan yeni variantı qoyulacaq.”
Və bu dəyişiklik ictimai şəkildə baş verəcək. Baunov qeyd edib ki, əgər sənəd əvvəlcə 70% Rusiya tərəfdarı idisə, yenidən baxıldıqdan sonra o, məsələn, 60% Rusiya tərəfdarına çevriləcək: “Və o zaman sual yaranacaq: Putin buna necə reaksiya verəcək? Çünki onun üçün şərtlər pisləşəcək və bu, ictimai şəkildə baş verəcək. Putin isə heç kimin onun güzəştə getməyə məcbur olduğunu görməsini istəmir. Belə bir vəziyyətdə Putin psixoloji və siyasi çətinliklərlə üzləşəcək, çünki o, ictimai şəkildə hazırkı qeyri-rəsmi sənəddə olanlardan daha pis şərtlərlə razılaşmağa məcbur olacaq.”
Müsahibəni yekunlaşdıranda Baunov qeyd edib ki, bundan sonra Rusiya danışıqlardan imtina edib geri çəkilə bilər. Xatırladaq ki, ABŞ 28 bənddən ibarət sülh planı təklif edib.
Beynəlxalq media tərəfindən elan edilən, ABŞ tərəfindən hazırlanmış Ukrayna sülh planı Ukrayna Ali Radasının deputatı Aleksey Qonçarenkonun Telegram kanalında dərc edilib.
O, 28 bənddən ibarətdir. ABŞ rəsmiləri hələ deputat tərəfindən dərc edilmiş sənədin həqiqiliyini şərh etməyiblər. Vaşinqtonun sülh planının bəzi bəndlərinin məzmunu əvvəllər Politico, Reuters, FT və digər media orqanları tərəfindən də açıqlanmışdı.
Qonçarenkonun yayımına görə, sülh planının bəndləri aşağıdakılardır:
- Ukraynanın suverenliyi bərpa ediləcək.
- Rusiya, Ukrayna və Avropa arasında hərtərəfli hücumsuzluq sazişi imzalanacaq. Son 30 ildəki bütün münaqişələr həll edilmiş sayılacaq.
- Gözlənilir ki, Rusiya qonşu ölkələrə işğal etməyəcək və NATO genişlənməyəcək.
- Rusiya və NATO arasında təhlükəsizliyin bütün məsələlərini həll etmək və gərginliyi azaltmaq üçün şərait yaratmaq məqsədilə Birləşmiş Ştatların vasitəçiliyi ilə dialoq aparılacaq.
- Ukrayna etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri alacaq.
6. Ukraynanın silahlı qüvvələrinin sayı 600,000 nəfərlə məhdudlaşdırılacaq.
7. Ukrayna Konstitusiyasında NATO-ya qoşulmayacağını bəyan edən müddəanı daxil etməyə razılaşacaq və NATO da öz nizamnaməsində Ukraynanın gələcəkdə heç vaxt ittifaqa qəbul edilməyəcəyi barədə müddəanı daxil etməyə razılaşacaq.
8.NATO Ukrayna ərazisində qoşun yerləşdirməməyə razılaşacaq.
9. Avropa mənşəli qırıcı təyyarələr Polşada yerləşdiriləcək.
ABŞ-nin zəmanətləri bunlardır:
a. ABŞ zəmanət müqabilində kompensasiya alacaq;
b. Əgər Ukrayna Rusiyanı işğal etsə, zəmanətdən məhrum ediləcək;
c. Əgər Rusiya Ukraynanı işğal etsə, qəti, sistematik hərbi cavabdan əlavə, bütün dünya sanksiyaları bərpa ediləcək, bu sazişin bütün digər üstünlükləri ləğv ediləcək;
d. Əgər Ukrayna səbəbsiz olaraq Moskva və ya Sankt-Peterburq istiqamətində raket atışı etsə, təhlükəsizlik zəmanəti etibarsız sayılacaq.
11. Ukrayna Avropa Birliyinə üzv olmaq hüququna malikdir və bu məsələnin müzakirəsi zamanı Avropa bazarına qısamüddətli imtiyazlı giriş əldə edəcək.
12. Ukrayna üçün möhkəm qlobal bərpa paketi, o cümlədən, lakin onlarla məhdudlaşmamaqla:
Ukrayna İnkişaf Fondu yaradılacaq – yüksək artım tempinə malik sahələrdə, o cümlədən texnologiya, məlumat mərkəzləri və süni intellekt sahələrində investisiyalar üçün;
- Birləşmiş Ştatlar Ukraynanın qaz infrastrukturunu, o cümlədən boru kəmərlərini və anbar qurğularını birgə bərpa etmək, inkişaf etdirmək, modernləşdirmək və istismar etmək üçün Ukrayna ilə əməkdaşlıq edəcək;
- Müharibədə dağıdılmış ərazilərin bərpası üçün birgə səylər – şəhərləri və yaşayış məntəqələrini bərpa etmək, yenidən qurmaq və modernləşdirmək üçün;
- İnfrastrukturun inkişafı;
- Dünya Bankı bu səyləri sürətləndirmək üçün xüsusi maliyyə paketi hazırlayacaq.
13. Rusiya qlobal iqtisadiyyata yenidən inteqrasiya olunacaq. Sanksiyaların aradan qaldırılması mərhələli şəkildə və hər bir hal üzrə ayrıca müzakirə və razılaşdırılacaq. Birləşmiş Ştatlar uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlıq sazişi imzalayacaq – energetika, təbii ehtiyatlar, infrastruktur, süni intellekt, məlumat mərkəzləri, Arktikada nadir metalların çıxarılması layihələri və digər qarşılıqlı sərfəli korporativ imkanlar sahələrində qarşılıqlı inkişafı təşviq etmək üçün. Rusiya Səkkizlər Qrupuna qayıtmağa dəvət ediləcək.
14. Donmuş aktivlər aşağıdakı şəkildə istifadə ediləcək:
Donmuş rus aktivlərindən 100 milyard dollar ABŞ rəhbərliyi altında Ukraynada həyata keçirilən yenidənqurma və investisiya səylərinə yatırılacaq. ABŞ bu səylərdən əldə edilən mənfəətin 50%-ni alacaq.
Avropa, Ukraynanın yenidən qurulması üçün əlçatan investisiyaları artırmaq məqsədilə 100 milyard dollar yatıracaq;
Donmuş avropa aktivləri bloklanacaq. Qalan donmuş rus aktivləri ABŞ-Rusiya ayrıca investisiya alətində, müəyyən ediləcək sahələrdə birgə layihələr həyata keçirmək üçün yatırılacaq.
Bu Fond münasibətləri gücləndirməyə və ümumi maraqları artırmağa yönəldiləcək – münaqişəyə qayıtmamaq üçün güclü təşviq yaratmaq məqsədilə istiqamətlənəcək..
15. Bu sazişin bütün müddəalarının həyata keçirilməsini təşviq etmək və təmin etmək üçün təhlükəsizlik məsələləri üzrə birgə işçi qrupu yaradılacaq.
Rusiya Avropaya və Ukraynaya qarşı hücum etməmək siyasətini qanunla təsbit edəcək.
17. ABŞ və Rusiya Nüvə Silahlarının Yayılmaması və Silah Nəzarəti müqavilələrini, o cümlədən START I müqaviləsini uzatmağa razılaşacaq.
18. Ukrayna Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinə uyğun olaraq qeyri-nüvə dövləti olaraq qalmağa razılaşacaq.
19. Zaporijya AES BEƏN-nin nəzarəti altında işləyəcək və istehsal olunan elektrik enerjisi Rusiya və Ukrayna arasında bərabər, 50/50 nisbətində bölüşdürüləcək.
20. Hər iki ölkə məktəblərdə və cəmiyyətdə müxtəlif mədəniyyətlərin anlaşılmasına və tolerantlığa, həmçinin irqçilik və qərəzli fikirlərin aradan qaldırılmasına yönəlmiş təhsil proqramları həyata keçirməyi öhdəsinə götürür:
Ukrayna dini tolerantlıq və dil azlıqlarının hüquqları ilə bağlı AB standartlarını qəbul edəcək;
hər iki ölkə bütün ayrı-seçkilik tədbirlərini aradan qaldırmağa və ukrayna və rus media orqanlarının fəaliyyət göstərmə və təhsil vermə hüquqlarını təmin etməyə razılaşacaq;
bütün nasist ideologiyaları və fəaliyyəti rədd edilməli və qadağan edilməlidir.
Ərazilər:
a. Krım, Luqansk və Donetsk de-fakto olaraq, o cümlədən Birləşmiş Ştatlar tərəfindən, Rusiya ərazisi kimi tanınacaq.
b. Xerson və Zaporijya təmas xətti boyunca dondurulacaq.
c. Rusiya nəzarəti altında olan digər razılaşdırılmış ərazilərdən – beş rayon xaricində – imtina edəcək.
d. Ukrayna qüvvələri hazırda nəzarət etdikləri Donetsk vilayətinin hissəsindən çıxacaq, bu təxliyə zonası neytral, tərksilah edilmiş təhlükəsizlik zonası sayılacaq və beynəlxalq səviyyədə Rusiya Federasiyasına məxsus ərazi kimi tanınacaq. Rus qüvvələri bu tərksilah edilmiş zona daxil olmayacaq.
22. Gələcək ərazi razılaşmaları barədə razılıq əldə edildikdən sonra, Rusiya Federasiyası və Ukrayna bu razılaşmaları məcburi şəkildə dəyişdirməməyi öhdəsinə götürür. Bu öhdəliyin pozulması halında heç bir təhlükəsizlik zəmanəti tətbiq edilməyəcək.
23. Rusiya Ukraynanın Dnepr çayını kommersiya fəaliyyəti üçün istifadə etməsinə mane olmayacaq, Qara dəniz vasitəsilə taxılın sərbəst daşınması ilə bağlı sazişlər formalaşdırılacaq.
24. Həll olunmamış məsələləri həll etmək üçün humanitar komitə yaradılacaq:
bütün qalan əsirlər və mərhumların cəsədləri “hamı həmə qarşı” prinsipi əsasında mübadilə ediləcək;
bütün mülki məhbuslar və girovlar, o cümlədən uşaqlar, qaytarılacaq;
ailələrin birləşməsi proqramı həyata keçiriləcək;
münaqişə qurbanlarının əzablarını yüngülləşdirmək üçün tədbirlər görüləcək.
25. Ukrayna 100 gün ərzində seçki keçirəcək.
26. Bu münaqişənin bütün tərəfləri müharibə zamanı törədilmiş hərəkətlərə görə tam əfv alacaq və digər heç bir şikayəti irəli sürməməyə və ya müzakirə etməməyə razılaşacaq.
27. Bu saziş qanuni cəhətdən məcburi olacaq. Onun həyata keçirilməsi Prezident Donald Trampın sədrliyi ilə Fəaliyyət göstərən Sülh Şurası tərəfindən monitorinq ediləcək və təmin ediləcək. Pozuntulara görə cəza tədbirləri nəzərdə tutulacaq.
28. Bütün tərəflər bu memorandumla razılaşdıqda, atəşkəs qüvvəyə minəcək.
Mənbə factor.am.
