Cop29 qlobal iqlim sammitinə ev sahibliyi edən Azərbaycan növbəti onillikdə qaz hasilatını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirəcək. Bu barədə Britaniyanın “The Guardian” mətbusu yazır.
Kritik danışıqlar “qalıq yanacaqlar üçün dünyadan asılı olanlar” tərəfindən idarə edilməməlidir.
Azərbaycanın dövlət neft-qaz şirkəti SOCAR və tərəfdaşları 2033-cü ilə qədər ölkədə illik qaz hasilatını hazırkı 37 milyard kubmetrdən 49 milyard kubmetrə çatdırmağı planlaşdırır.
Eyni zamanda, SOCAR bu yaxınlarda 2026-cı ilə qədər AB-nə qaz ixracını 17% artırmağa razılaşıb.
Noyabrın 11-də başlayacaq Cop29 sammiti elm adamlarının rekord karbon qazı emissiyalarının “bəşəriyyətin gələcəyinin tarazlıqda olduğunu” dediyi bir vaxta təsadüf edir.
Beynəlxalq Enerji Agentliyi 2021-ci ildə bəyan etdi ki, 2050-ci ilə qədər CO2 emissiyaları sıfıra çatacaqsa, qalıq yanacaqların yeni istismarı olmamalıdır.
Bu arada SOCAR 2023-cü ildə kapital xərclərinin 97%-ni neft və qaz layihələrinə yönəldib.
Azərbaycan Cop29-a ev sahibliyi edən kimi təyin edildikdən bir neçə həftə sonra şirkət külək və günəş texnologiyalarına sərmayə qoymağı vəd edən “yaşıl enerji bölməsi”ni işə saldı.
Lakin SOCAR-ın bərpa olunan enerji mənbələri hələ də kiçikdir.
Azərbaycanın iqlim fəaliyyət planı sentyabr ayında Climate Action Tracker tərəfindən “kritik qeyri-adekvat” olaraq qiymətləndirilib.
“Azərbaycan iqlim hədəflərini zəiflədən kiçik ölkələr qrupuna aiddir və ölkə mədən yanacaq istehsalını iki dəfə artırır” – deyə analitiklər qeyd edirlər.
Hesabatda Azərbaycan və Sokar da insan haqlarının pozulmasında ittiham olunur. Müəlliflər bildiriblər ki, iqlim böhranından çıxmaq üçün vətəndaş cəmiyyətinin söz azadlığının olması və insan haqlarının qorunması zəruridir.
Cop29 nümayəndəsi Azərbaycanda qaz hasilatı və enerji keçidi ilə bağlı suala belə cavab verib:
“Azərbaycan, Avropanın Rusiyanın tədarükünün kəsilməsindən sonra tədarükün artırılması tələbinə cavab olaraq qaz tutumuna sərmayə qoyur”.
Qlobal qiymətləndirmə “istixana qazlarının emissiyalarının dərhal və dərin azaldılmasına” ehtiyac olduğu qənaətinə gəldi.
Cop29 sözçüsü əlavə etdi: “Azərbaycan yaşıl enerjinin aparıcı təchizatçısı olmaq öhdəliyinin bir hissəsi olaraq zəngin günəş və külək ehtiyatlarını intensiv şəkildə inkişaf etdirir.
Azərbaycan növbəti onillikdə qaz hasilatını üçdə bir artırmağa hazırlaşır və yeni hesabata görə, qaz yanacaq şirkətlərinin ölkənin qaz yataqlarına 41,4 milyard dollar xərcləyəcəyi gözlənilir.
Qazın gözlənilən hasilatı təxminən 780 milyon ton CO2 yaradacaq ki, bu da Böyük Britaniyanın illik emissiyalarından iki dəfə çoxdur.
SOCAR BP, TotalEnergies, Rusiyanın neft nəhəngi Tatneft və BƏƏ dövlət neft şirkəti Adnoc da daxil olmaqla dünyanın ən böyük qalıq yanacaq şirkətləri ilə işləyir.
Azərbaycan iqtisadiyyatı ixrac gəlirlərinin 90%-ni və dövlət gəlirlərinin 60%-ni təşkil edən qalıq yanacaq gəlirlərindən çox asılıdır.
“[Cop29] danışıqlarına rəhbərlik edənlərin dünyanı qalıq yanacaqlardan asılı saxlamaqda maraqlı olanlar deyil, əsl iqlim liderləri olması vacibdir” – deyə hesabatdaqeyd olunur.
Hesabatda Azərbaycanda insan haqlarının pozulması və korrupsiya ilə bağlı iddialar da vurğulanır. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi müəyyən edib ki, ölkə 2001-ci ildən bəri Avropa İnsan
Freedom House beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatı Azərbaycanı siyasi hüquqlar, müstəqil media və vətəndaş azadlıqları baxımından Rusiya və Belarusdan sonra dünyanın ən az azad ölkələri sırasına daxil edib.
Transparency İnternational 2022-ci ildə Azərbaycanı Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiyanın dövlət sektorunda ikinci ən korrupsiyalaşmış ölkə kimi göstərib.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən neftçilərin hüquqlarını müdafiə edən SOCAR həmçinin SOCAR-ı insan hüquqlarının pozulmasında, sağlamlıq və əməyin təhlükəsizliyinin pozulmasında və ətraf mühitin çirklənməsində ittiham edib.
