Azərbaycanın Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat nazirliyi faktiki olaraq qəbul edib ki, ölkə prezidenti İlham Əliyevin dövlət təyyarəsi – Bakı-1 dekabrın 25-də MDB ölkələrinin qeyri-rəsmi sammitinə getmək üçün Sankt-Peterburqa uçarkən xarici texniki müdaxiləyə məruz qalıb.
Bu barədə Azərbaycanlı “Turan” agentliyi yazır və bildirir ki, bu məlumat insidentin araşdırılması ilə bağlı xəbərlərin fonunda, o cümlədən Rusiyanın hava məkanında GPS siqnalının itməsinə dair məlumatlarla birlikdə ortaya çıxıb.
Qeyd olunur ki, bu açıqlama yanvarın 4-də “Turan”ın prezident təyyarəsinin qəfildən Rusiya hava məkanını tərk edərək Bakıya qayıtması və bunun gözlənilməz radiotexniki problemlərlə bağlı olması barədə xəbərindən sonra verilib.
Xüsusilə, Azərbaycanın nəqliyyat qurumu diqqəti AZAL J2-8243 reysi zamanı Rusiya hava məkanında, o cümlədən Qroznı hava limanı üzərində təyyarənin GPS siqnallarını itirməsi faktına yönəldib.
Yəni söhbət GPS siqnalının itməsindən təkcə Çeçenistan üzərində deyil, həm də təyyarənin uçduğu Rusiyanın digər hava məkanlarında da gedir.
Bu hadisə dekabrın 25-də Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında baş verən AZAL-ın J2-8243 reysi təyyarəsinin qəzaya uğraması ilə bağlı Azərbaycanın reaksiyası ilə üst-üstə düşür.
“Texniki problemlərin oxşarlığı, xüsusilə də GPS siqnallarının Rusiyanın nəzarətində olan hava məkanında itməsi, təəccüblüdür.
Azərbaycanlı mənbələrin məlumatına görə, təyyarə “korlaşdırıcı” nasazlıqlarla üzləşib ki, bu da naviqasiya etməyə və ya Şimali Qafqazın istənilən hava limanına eniş etməyə imkan verməyib.
Nəticədə onu Qazaxıstana yönləndirmək məcburiyyətində qoyub” – deyə nəşr yazır və əlavə edir ki, vəziyyəti çətinləşdirən amillərdən biri də dekabrın 25-i səhər saatlarında Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin aktivləşməsi barədə yayılan məlumatlardır.
Azərbaycanlı mənbələr iddia edir ki, AZAL təyyarəsi Rusiyanın “Pantsir S1” zenit-raket kompleksi tərəfindən vurulub. Rusiya tərəfi bildirir ki, təyyarə vurulduqdan sonra saat 05:21:42-də mülki aviasiya uçuşlarını qadağan edən “Qorq” planı elan edilib.
Lakin sual yaranır: Azərbaycanlı pilotlar bu barədə məlumatlandırılıbmı? “Əgər Rusiya aviasiya hakimiyyət orqanları həqiqətən də hava təhlükəsinə cavab olaraq “Qorq” planını aktivləşdiriblərsə, Azərbaycan təyyarələrinin ekipajlarının niyə bundan xəbərdar olmadığı aydın deyil.
Nəzərə alsaq ki, prezident təyyarəsi, çox güman ki, bu hadisələrdən sonra Bakını tərk edib.
Lakin yenə də Rusiya hava məkanında naviqasiya problemləri ilə üzləşib, müdaxilənin artıq təkcə AZAL insidenti ilə məhdudlaşmadığı ehtimalları artır” – deyə “Turan” yazır. Nəşr vurğulayır ki, dekabrın 25-də baş verən hadisələr Azərbaycanda bu pozuntuların arxasında duran niyyətlər barədə müzakirələrə səbəb olub.
Rusiyanın nəzarətində olan hava məkanında təkrarlanan GPS siqnal problemləri regionda fəaliyyət göstərən Azərbaycan təyyarələrinin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq yaradıb.
Moskvaya hələ rəsmi ittiham irəli sürülməsə də, aviasiya qəzasının başvermə şəraiti qəsdən müdaxiləyə dair şübhələr doğurur.
Analitiklərin fikrincə, bu insidentlər daha geniş geosiyasi manevrin bir hissəsi ola bilər – xüsusilə də regionda Azərbaycanın və Rusiyanın son vaxtlar yaşadığı gərginliyi nəzərə alaraq.
“Bakının bu nasazlıqlara dair detalları açıqlamaq qərarı Azərbaycan və Rusiya arasında adətən ölçülüb-biçilmiş diplomatiyadan qeyri-adi şəkildə kənara çıxır.
Hər iki hökumət strateji əməkdaşlıq mövqeyini rəsmi olaraq qoruyub saxlasa da, bu insidentlər ikitərəfli münasibətlərin sabitliyini sınağa çəkə bilər.
Əgər Azərbaycan bu müdaxilələri öz suverenliyinə birbaşa təhlükə kimi qəbul edərsə, bu, onun təhlükəsizlik mövqeyinin yenidən qiymətləndirilməsinə, o cümlədən regional ittifaqlarda mümkün dəyişikliklərə gətirib çıxara bilər” – deyə nəşr qeyd edir.
Məqaləyə görə, hazırda Azərbaycanın aviasiya qurumları dekabrın 25-də baş verən hadisələrlə bağlı daha çox şəffaflığın təmin edilməsində israr edirlər.
Hələlik aydın deyil ki, Moskva öz hava hücumundan müdafiə sistemlərinin aktivləşdirilməsi və GPS müdaxiləsinin miqyası ilə bağlı izahat verəcəkmi.
“Turan”ın fikrincə, bu hadisələrin Azərbaycan aviasiya təhlükəsizliyi və onun geosiyasi mövqeyi üçün daha geniş nəticələri, yəqin ki, qarşıdakı aylarda daha aydın görünəcəkdir.
