Ya sövdələşmə, ya da hərbi əməliyyat ehtimalı. ABŞ-ın İrana təklif etdiyi budur. Tehran bir daha cavab olaraq bəyan edir ki, düşmən bazalarının harada yerləşməsindən asılı olmayaraq, onları vurmaq imkanı var.
Bu qarşılıqlı bəyanatlar fonunda bəzi ekspertlər rəsmi Yerevanın ABŞ-İran danışıqları platformasına çevrilməsini təklif edirlər.
ABŞ-İran rəsmi məktub mübadiləsinə paralel olaraq hər iki tərəfdən bəyanatlar da verilir. Tehran artıq Oman vasitəsilə ABŞ prezidenti Donald Trampın məktubuna cavab verib. Onun məzmunu barədə heç nə deyilmir, lakin İranın ABŞ-la danışıqlara dair rəsmi mövqeyini xatırladır. Mövqe aydındır: Tehran təzyiq və təhdid altında danışıqlar aparmayacaq, lakin, ümumiyyətlə, həmişə məsələlərin danışıqlar yolu ilə həllinin tərəfdarıdır. Həmin açıqlamaya cavab olaraq ABŞ prezidenti Tramp bildirib ki, ya İranla oturub danışıqlar aparacaqlar, ya da bu ölkənin başına pis işlər gələcək. Təbii ki, Tramp bunun olmasını istəmədiyini vurğuladı.
ABŞ prezidentinin sözlərinə görə, İran onun ən mühüm məsələlər siyahısında birinci yerdədir.
“Bunun olmasını istəmirəm… Mən İranla işləməyimizə üstünlük verirəm. Ancaq razılığa gəlməsək, İranın başına pis şey gələcək”.
Trampın “pis şey” deyərkən nəyi nəzərdə tutduğu bəlli deyil. Lakin danışıqların mövzusunun İranın nüvə proqramı ilə bağlı razılaşma olduğu aydındır.
İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı, vitse-admiral Əlirza Təngsiri ABŞ prezidentinin bəyanatına cavab olaraq bildirib ki, İran ABŞ prezidenti Trampın təhdidlərinə boyun əyməyəcək və istənilən hücuma qəti şəkildə cavab verməyə hazırdır.
İranın Mehr xəbər agentliyi yazır ki, Əlireza Tanqsirinin sözlərinə görə, İran heç vaxt raket proqramı və ya “müqavimət cəbhəsinin” imkanları ilə bağlı danışıqlar aparmayacaq. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun dəniz qüvvələrinin komandanı həmçinin İranın qonşuları ilə sülh münasibətlərinə can atdığına və region ölkələri üçün heç bir təhlükə yaratmadığına aydınlıq gətirib.
Hörmüz boğazının bağlanması ehtimalına toxunan Tanqsiri bu qərarın yüksək rütbəli məmurların yurisdiksiyasına aid olduğunu, lakin belə bir əmr veriləcəyi təqdirdə onun qüvvələrinin onu yerinə yetirməyə hazır olduğunu açıqlayıb.
Trampın təhdidlərinə cavab olaraq iranlı komandir bildirib ki, o, onları təhlil etmək fikrində deyil, lakin o, təhdidləri dinləyir, hərəkətləri müşahidə edir və onlarla qarşılaşmağa hazırlaşır.
O, həmçinin hər hansı coğrafi nöqtədən hücum edilərsə, İranın nə edəcəyindən danışıb.
“Bizim düşmən bazalarının harada yerləşməsindən asılı olmayaraq, onlara zərbə endirmək imkanımız var. Hər hansı coğrafi nöqtədən bizə hücum edilərsə, biz də həmin yerə cavab zərbəsi endirəcəyik”.
İranşünas Vardan Voskanyan hesab edir ki, ABŞ-İran gərgin bəyanatları və yazışmaları kontekstində Ermənistan bu cür danışıqlar platformasına çevrilmək təşəbbüsünü nümayiş etdirə bilsə, ciddi fayda verə bilər. İranoloqun fikrincə, bu ehtimal obyektiv olaraq mövcuddur, çünki İran rəsmi şəkildə ABŞ-la dolayısı ilə danışıqlara hazır olduğunu bəyan edir.
Voskanyan Teleqramda yazır: “Lakin hələlik ehtimal onun uğurla həyata keçirilməsi demək deyil, ona görə də bu məsələdə ilk addım kimi koordinasiyalı şəkildə işləyən iki erməni xüsusi nümayəndəsi təyin etmək lazımdır ki, onlardan biri İran istiqamətində, digəri isə Amerika istiqamətində işləsin.
Bu, son dərəcə mürəkkəb və əziyyətli iş sahəsidir, dövlətimizin uğur qazanacağı təqdirdə əldə edəcəyi faydalar bu missiya zamanı qarşısını almaq mümkün olmayan bütün ağır və çətin işləri tam kompensasiya edəcək.
Beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Suren Sargsyan İranla bağlı baş verənləri Ermənistan üçün narahatedici hesab edir. O, hesab edir ki, ABŞ-ın İran administrasiyası ilə münasibətləri normallaşdıracağına dair dəqiq bir strategiyası yoxdur bunun nəticəsidir ki, həm İran tərəfi, həm də Amerika tərəfi əldə olunmuş razılaşmaları saxlayacaq ABŞ-İran münasibətlərini düzgün başa düşmək üçün deyək ki, “lakmus testi” Vaşinqtonun “Facebook”da xatırlatdığı məşhur 907-ci qətnamə ilə bağlı mövqeyi ola bilər.
“Təəccüblənməyin, amma 907 saylı qətnamədən yan keçmək və ya onun qüvvədə qalması məsələsi də burada son dərəcə vacib göstərici ola bilər. Azərbaycana göstərilən təhlükəsizlik yardımı həmişə Ermənistana qarşı deyil, İrana qarşı göstərilib. Bu, amerikalılar tərəfindən heç vaxt inkar edilməyib. Ona görə də əgər Tramp administrasiyası Azərbaycana yardım edirsə, bu o deməkdir ki, İrana qarşı bəzi aktiv hərəkətlər hələ də mümkündür.
Suren Sargsyan ABŞ-İran yazışmaları və mesajları arasında regionda mümkün eskalasiyanın qarşısını almaq üçün son günlər Amerika diplomatik aparatının Türkiyə ilə aktiv fəaliyyətini nəzərə çarpan hesab edir.
“Aydındır ki, Syunikə qarşı mümkün hərəkətlər nəticəsində İran öz xarici sərhədinin itirilməsinin qarşısını almaq üçün müəyyən addımlar atmağa məcbur olacaq ki, bu da son nəticədə Türkiyənin də işə qarışmasına gətirib çıxaracaq. Bu inkişafdan İsrail mütləq faydalanacaq”.
Bununla belə, Suren Sargsyan qeyd edir ki, İranla bağlı İsrailin ABŞ-a nə qədər təsiri olsa da, Tramp onun fikrincə, ABŞ-ın maraqlarına uyğun gəlməyəcək addımlar atmağa tələsmir.
