Avropa Parlamenti aprelin 3-dəErməni Soyqırımının 110 illiyinə həsr olunmuş xüsusi iclas keçirib. Müzakirələr zamanı avropalı deputatlar soyqırımın inkarını pisləyib.
Bunun Dağlıq Qarabağda baş verən etnik təmizləmələrlə əlaqəsini vurğulayıb, Türkiyə və Azərbaycanın hərəkətlərini tənqib ediblər.
Bəs Avropa niyə ermənilərin hüquqları barədə bu qədər aktiv danışmağa başlayıb və bu Ermənistana da təsir edəcəkmi?
Qafqaz İnstitutunun eksperti Hrant Mikayelyana görə, Qarabağ məsələsinin və ümumiyyətlə erməni məsələsinin Avropa Şurası (AŞ) müzakirələrində yeni enerji ilə gündəmə gətirilməsi bir neçə amalla bağlıdır.
Birincisi, bu müzakirələri Azərbaycana təzyiq vasitəsi kimi qiymətləndirsək, bu sırf siyasidir.
“Azərbaycanın səbəb olduğu sülh prosesinin gecikməsi aydın göstərir ki, reaksiya lazımdır. Bu reaksiya isə belədir: Azərbaycana müəyyən təzyiq göstərilməlidir”.
AŞ müzakirələrinin gündəliyinə daha geniş kontekstdə baxdıqda, Türkiyə və Azərbaycanın hər kəs üçün problem olduğu aydın görünür.
Mikayelyan qeyd edir ki, bu da öz növbəsində Avropa platformalarından reaksiya üçün yeni fürsət yaradır. Belə müzakirələrin təşkilini də bu kontekstdə qiymətləndirmək olar.
O, bildirir ki, dünyada Azərbaycanın müharibəni, deyəsən, ərazi bütövlüyünü bərpa etmək üçün başlatdığına dair səhv təsəvvür var idi.
Halbuki indi Avropanın paytaxtlarında Azərbaycan və Türkiyənin məqsədinin tamamilə fərqli olduğu anlayışı güclənir.
“Başqa, bəlkə daha böyük bir arzu var: məsələn, Ermənistanı dünya siyasi amili kimi aradan qaldırmaq siyasəti yeridilir. Sülhə can atmaq yoxdur və Azərbaycan şəklində daha güclü və aqressiv dövlət yaradılıb ki, hər addımda güclənir və aqressivləşir.
Hər cür izah etməyə çalışırlar, amma biz görürük ki, bu adekvat reaksiya alınmır”.
Ekspert qeyd edir ki, Azərbaycan Fransa, İran, ABŞ və Rusiyaya da aqressiv reaksiya verir. Yəni, bu ölkə Türkiyənin əlində kor və aqressiv alətdir ki, bu da çoxları üçün narahatlıq yaradır.
“Məncə, bu faktyözlərin tədricən Avropa paytaxtlarında anlaşılması məhz həmin müzakirələrə səbəb olub”.
Aprelin 3—dəki AŞ müzakirələrində avropalı deputatlar Erməni Soyqırımı ilə son illərdə Qarabağda baş verənlər arasında aydın paralellər çəkib, Türkiyə və Azərbaycanın tarixi məsuliyyəti daşımamasının təhlükəli nəticələrini vurğulayıb.
Məsələn, Avropa Xalq Partiyasından (AXP) Miriam Leksman bildirib:
“Keçmişə üz çevirmək və gələcəyi tarixi həqiqət üzərində qurmaq üçün tanınma və barışıq cəsarət tələb edir.
Bu, xüsusilə indi vacibdir, yüz minlərlə insan Azərbaycanın vəhşilikləri nəticəsində Dağlıq Qarabağı tərk etməyə məcbur olduğu halda”.
“Sosialistlər və Demokratların Proqressiv Alyansı”ndan Yanis Maniatis Osmanlı imperiyasında ailəsinin faciəsini xatırladıb:
“Faktları xatırlamamaq və tanımamaq keçmişin təkrarına gətirib çıxarır. Bunun sübutu Dağlıq Qarabağda yüz minlərlə insanın evlərini tərk etməyə və mədəni abidələrin sistematik məhv edilməsinə məruz qalmasıdır”.
Başqa deputat Nikola Bey isə Türkiyə və Azərbaycanın davamlı siyasətini tənqib edib və AB-ni Türkiyəyə keçmiş cinayətlərini tanımaq üçün təzyiqi gücləndirməyə çağırıb.
Yaşılların nümayəndəsi Marketa Qreqorova qeyd edib ki, AB özünə uyğun gələndə göz yummağa davam edə bilməz: “Gəlin, regionda son qalan demokratiyaya — Ermənistana dəstək göstərək”.
Bir sıra avropalı deputatlar AB-nin Azərbaycanla, xüsusilə qaz təchizatı və Bakı ilə imzalanmış anlaşma kontekstində əməkdaşlığını sərt tənqib edib.
Avropa Parlamentinin ispan deputatı Fernando Barrena Arza Dağlıq Qarabağ ermənilərinin məcburi köçürülməsini xatırladıb:
“Bir il əvvəl Azərbaycan Dağlıq Qarabağda ermənilərə qarşı etnik təmizləmə apardı. 110 il əvvəl baş vermiş Erməni Soyqırımı isə müharibə cinayətlərinin bütün növlərini əhatə edən soyqırım hərəkəti idi”.
Deputat həmçinin Bakıda saxlanılan erməni hərbi əsirlərinin azadlığa çıxarılmasına yönələn təşəbbüslərin vacibliyini vurğulayıb:
“Dağlıq Qarabağ ermənilərini, indi qaçqın olanları, saxta məhkəmə proseslərinin qurbanı olan erməni əsirlərini unutmamalıyıq. Azərbaycanın Qarabağ ermənilərinə qarşı bu cinayətkar davranışını pisləməliyik”.
AŞ deputatı Mari Tüzen isə tarixin bu dəfə başqa üsullarla, lakin eyni cəzasızlıqla təkrarlandığını bildirib:
“Soyqırımın inkarına dözülməməlidir. Bu, birbaşa müasir ədalətsizlik və zorakılıqlarla bağlıdır”
Ədalət və demokratiya uğrunda fəaliyyət göstərən Avropanın Erməni Federasiyası (EAFJD) Erməni Soyqırımının qurbanlarının xatirəsini hörmətlə yad edən və eyni zamanda Dağlıq Qarabağdan məcburi köçürülən ermənilərin hüquqlarının müdafiəsini səsləndirən avropalı deputatlara təşəkkür edib.
Qafqaz İnstitutunun eksperti Qrant Mikayelyana görə, AB-nin iqtisadi maraqları qlobal siyasi yanaşmalarla üst-üstə düşür.
O, Azərbaycanın enerji təchizatında Rusiyaya qarşı tarazlıq elementi olduğunu və bu faktın öz rolunu oynadığını qeyd edir.
Lakin ekspert həmçinin Avropa platformalarında erməni məsələsinin aktiv müzakirəsindən gözləntilər haqqında danışır:
“Əsas odur ki, insanlar görür ki, Azərbaycan aqressivləşir və onunla heç cür adekvat dialoq mümkün deyil.
Bu qəzəb siyasi formaya çevrilməlidir və bunu Ermənistandan başqa heç kəs edə bilməz. Yəni, Ermənistan müəyyən danışıq mövqeyi yaratmalı, tələb və gözləntilərini formalaşdırmalıdır”.
Mikayelyana görə, belə tələblər Azərbaycan üçün zərbə olacaq, lakin Ermənistanın indilik sülhün bərpasına mane olmasın”- deyə o, problemlərdən yayınmaq istədiyini bildirir.
