Ermənistan və Azərbaycan arasında mümkün sülh müqaviləsinin bəndlərindən biri qarşılıqlı olaraq beynəlxalq məhkəmələrdə bir-birinə qarşı təqdim olunmuş iddialardan imtina etməkdir.
Bu tələbi irəli sürən Azərbaycan tərəfidir. İddialardan imtina olunması hansı nəticələrə səbəb ola bilər? Bu mövzuda Factor TV beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssis Ara Ğazaryan ilə danışıb.
Hal-hazırda Ermənistanın Azərbaycana və Azərbaycanın Ermənistana qarşı Haaqadakı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində “Bütün Formada Irqi Ayrı-seçkiliyin Ləğv edilməsi haqqında” BMT konvensiyası əsasında bir iddiası var. AİHM-də isə Ermənistanın Azərbaycana qarşı 4 iddiası var:
Birinci şikayət 2020-ci il müharibəsi zamanı baş vermiş hüquq pozuntularına, həmçinin əvvəllər baş vermiş, lakin davamlı xarakter daşıyan pozuntulara aiddir.
Məsələn, 1990-cı illərdə baş vermiş itkin düşmə halları bu günə qədər davam edən pozuntu kimi AİHM-in yurisdiksiyası altına düşür.
İkinci şikayət əsir düşmüş mülki və ya hərbi şəxslərin Azərbaycanda qeyri-qanuni məhkəmə prosesi ilə mühakimə olunması ilə bağlıdır.
Bu şəxslərin ədalətli məhkəmə və şəxsi azadlıq hüquqlarının pozulması məsələsi qaldırılıb.
Üçüncü şikayət 2021-ci ildə Ermənistanın suveren ərazisinə qarşı Azərbaycan təcavüzü və bunun nəticəsində baş vermiş insan hüquqları pozuntuları ilə bağlıdır.
Bu, Geğarkunik, sonra Cermuk və Sünikdə baş verən sərhəd münaqişələri və hücumlarla əlaqədardır.
Dördüncü şikayət tamamilə Laçın dəhlizinin blokadası və onun nəticələri ilə, o cümlədən məcburi köçürmə, 2023-cü il təcavüzü və blokada zamanı mülki şəxslərin hərəkət azadlığının məhdudlaşdırılması, aclığa məruz qoyulması və digər zərərlərlə əlaqədardır.
Ara Ğazaryanın sözlərinə görə, Ermənistanın bu məhkəmələrdə qalib gəlmək ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir və Azərbaycan bu reallığı dərk edir. Beynəlxalq hüquq üzrə mütəxəssisin fikrincə, məhkəmələrdə ən çox qalib gələn tərəf qurban statusunda olandır və Ermənistan bu statusdadır.
“Məcburi köçkünlərin geri qayıtması olmadan sülh müqaviləsi ola bilməz” – deyərək o, əlavə edir ki, beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycanın həyata keçirdiyi etnik təmizləmə faktı ilə barışa bilməz.
AİHM-də vətəndaşların həm fərdi şikayətləri var, həm də Ermənistan dövləti tərəfindən dövlətlərarası şikayətdə onların işləri təqdim olunub.
Ğazaryanın sözlərinə görə, bu vətəndaşlar hüquqi müdafiədən kənarda qalmamaq üçün şəxsi qaydada AİHM-ə müraciət edə bilərlər.
AİHM-in qəbul olunma meyarları var və əgər şikayətin əvvəl niyə təqdim olunmadığına dair məqbul izahat verilsə, AİHM-in bu izahı qəbul etmə ehtimalı yüksəkdir.
