Tramp yolu layihəsi ilə bağlı İran və Rusiya tərəfindən iki fərqli açıqlama verilib. Tehran yol infrastrukturu məsələsini NATO-nun mümkün iştirakı ilə əlaqələndirərək bir daha narahatlığını ifadə edib. Moskva da öz növbəsində regional infrastruktura qoşulma yollarını axtarır və TRIPP proqramında iştirak etmək ambisiyalarını 2021-2023-cü illərdə əldə edilmiş razılaşmalar əsasında qurur.
Yerevan iki paytaxtın səsləndirdiyi fikirlərə yayınmadan, konkret düsturlarla cavab verib.
Ermənistan Parlamentinin sədr müavini Ruben Rubinyan İran Xarici İşlər Nazirliyinin əvvəlki bəyanatlarına istinad edərək, Tehranın TRIPP layihəsi ilə bağlı ifadə etdiyi yeni narahatlıqlara cavab verib.
“Hər bir ölkənin rəsmi mövqeyini həmin ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi ifadə edir. Biz İran Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatlarına əsaslanırıq. Qeyd etmək lazımdır ki, İran Xarici İşlər Nazirliyi, o cümlədən İran XİN rəhbəri bu layihənin onların “qırmızı xətlərini” nəzərə aldığını və onlara imkan yaratdığını dəfələrlə bəyan edib. Məncə, bu, düzgündür”.
Məsələ ondadır ki, İranın Ali Rəhbərinin baş müşaviri Əli Əkbər Vilayəti Qafqaz üzrə “Tramp planı”nın praktiki olaraq “Zangezur dəhlizi” ilə eyni olduğunu bəyan edib. O, Tehranın qəti şəkildə buna qarşı olduğunu vurğulayıb. Vilayəti bu barədə Ermənistanın İrandakı səfiri Qriqor Hakobyanla görüşündə bildirib.
İranın qorxuları ABŞ-ın iqtisadi təşəbbüslər şəklində təqdim olunan layihələr vasitəsilə həssas bölgələrə daxil olmaq üzrə tarixi təcrübəyə malik olması ilə bağlı qiymətləndirmədən irəli gəlir, lakin bu cür iştirak tədricən hərbi və təhlükəsizlik sahələrini əhatə edib. Daha sadə desək, rəsmi Tehran “Tramp yolu”nun sonradan NATO-nun İranın şimalında mövcudluğu üçün əsas ola biləcəyindən narahatdır.
Parlamentin Xarici Əlaqələr Daimi Komitəsinin sədri Sarqis Xandanyan Tehrandan səslənən qorxuları əsassız sayır.
“NATO-nun mövcudluğu ola bilməz, çünki ilk növbədə Ermənistanın NATO-ya daxil olmaq ambisiyaları yoxdur. Ermənistanın NATO ilə əməkdaşlıq üçün müəyyən çərçivəsi var ki, bu da heç bir şəkildə NATO-nun Ermənistanda fiziki mövcudluğunu nəzərdə tutmur və ümumiyyətlə, bu barədə TRIPP kontekstində danışmaq məqsədəuyğun deyil, çünki TRIPP infrastruktur layihəsidir.
Biz iranlı tərəfdaşlarımızla daim əlaqə saxlayırıq və belə narahatlıqlar yarananda biz bu məsələləri fəal şəkildə müzakirə edirik. Ötən həftə həmkarım İrandan olan deputatları qəbul etdi və bu mövzular da müzakirə olundu. Burada narahat olacaq bir şey görmürəm”.
Xandanyanın sözlərinə görə, Ermənistan və ABŞ hazırda və ilin sonuna qədər TRIPP sazişinin hüquqi bazasını və konsorsiumun yaradılmasını müzakirə edəcəklər. Deputat istisna edir ki, İran tərəfi, məsələn, həmin danışıqlardan çıxan bəzi yeni məlumatlardan narahatdır.
“Şərəfim var” fraksiyasının rəhbəri Hayk Mamicanyan isə bu versiyanı real hesab edir və Tehrandan səslənən qorxuları “dəhliz” məntiqi ilə aparılan işin sübutu kimi qəbul edir.
“Məndə heç bir məlumat yoxdur, amma səbəblər yeni açılmış faktlar ola bilər. Ola bilər ki, şifahi nəsə vəd edilib, o, pozulub. Ola bilər ki, onlar Paşinyanın dediyi bu və ya digər məqamlara inanıblar, sonradan təkzib alıblar. Bunun necə olduğunu deyə bilmərəm”.
Parlamentin vitse-spikeri Ruben Rubinyan israr etməkdə davam edir ki, “dəhliz” haqqında danışılanlar faktiki əsasa malik deyil və reallığa uyğun gəlmir. O deyir ki, Ermənistanın İrandakı səfiri Vilayəti ilə görüşündə rəsmi Yerevanın mövqeyini açıq şəkildə çatdırıb. Rubinyan əmindir ki, bu məsələ ilə bağlı narahat olmağa əsas yoxdur.
“TRIPP Ermənistanın tam suverenliyi, ərazi bütövlüyü, yurisdiksiyası və bərabərlik və qarşılıqlılıq prinsipləri çərçivəsində fəaliyyət göstərəcək bir biznes layihəsidir və xeyr, TRIPP eyni Zangezur dəhlizi deyil.
Xeyr, TRIPP eyni “Zangezur dəhlizi” deyil. İranın mövqelərinə gəlincə, biz iranlı tərəfdaşlarımızla daim əlaqə saxlayırıq və onların həssaslıqlarını nəzərə alaraq hadisələrin gedişatı barədə məlumat veririk. Aşağıdakıları deyə bilərik:
a) Ermənistanda Ermənistanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə zidd olacaq və Ermənistanın tam yurisdiksiyası altında olmayacaq hər hansı bir layihənin olacağı istisna olunur.
b) qonşularımızın bütün həyati maraqlarını nəzərə alırıq və İrana gəldikdə isə, bu maraqlar ümumiyyətlə Ermənistanın maraqları ilə üst-üstə düşür”.
TRIPP proqramı ilə bağlı günün ikinci bəyanatı Moskvadan gəldi. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin MDB ölkələri üzrə 4-cü departamentinin direktoru Mixail Kaluqin Rusiyanın Moskvanın TRIPP proqramında iştirak imkanlarını müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirib. Kaluqin bəyanatını Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan arasında 2021-2023-cü illərdə regionda kommunikasiyaların blokunun açılması məsələsində işlənib hazırlanmış həll yolları ilə əsaslandırıb. O, TRIPP təşəbbüsünün meyarlarını və Rusiyanın mümkün iştirakını müzakirə etmək üçün erməni tərəfinə Rusiya məsləhətini təklif edib. Kalugin hesab edir ki, bunun üçün kifayət qədər əsaslar var.
Rusiya rəsmisi xatırladıb ki, “Rusiya Dəmir Yolları”nın törəmə şirkəti olan Rusiyanın “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” şirkəti Ermənistanın dəmir yolu şəbəkəsini idarə etmək üçün konsessiyaya malikdir.
Ermənistan Parlamentinin sədr müavini Ruben Rubinyan bəyan edib ki, bu məsələ ilə bağlı Rusiya tərəfi ilə heç bir müzakirə aparılmır. Parlamentin Xarici Əlaqələr Daimi Komitəsinin sədri Sarqis Xandanyan əlavə edir ki, bu məsələdə “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları”nın Rusiyanın konsessiya idarəçiliyi faktının xatırladılması məqsədəuyğun deyil.
“TRIPP layihəsi ikitərəfli layihədir. Hazırda Ermənistan və ABŞ arasında danışıqlar aparılır. Gələcəkdə Vaşinqton Sülh Bəyannaməsində qeyd olunduğu kimi, şirkət və ya dövlət kimi hər hansı tərəfin, yəni konsesusla cəlb edilməsi məsələsi müzakirə olunacaq. “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları”nın cəlb olunmasına gəlincə, “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları”nın balansında olan dəmir yolları aydındır və Ermənistanın cənubunda yeni dəmir yolu çəkiləndə həmin dəmir yolu balansda deyil və güman ki, həmin dəmir yolunu TRIPP şirkəti işlədəcək”.
Deputat dəmir yolunun yeni tikilən hissəsinin sonradan “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” şirkətinin balansına daxil olacağını demək olar ki, istisna edir.
Tehran və Moskvanın bəyanatlarından sonra rəsmi Yerevan bir daha aydınlaşdırır ki, “Tramp yolu” heç bir təhlükəsizlik komponenti olmayan müstəsna ikitərəfli biznes layihəsidir.
