Niyə avropalılardan, ruslardan inciməməliyik
“Artsax məsələsində ədalət və dəstək axtarışında bir çoxumuz Rusiyadan və Avropadan olan dost və tanışlarımızın anlaşılmazlığı ilə üzləşdik. Münaqişənin tarixini təqdim edəndə tez-tez belə bir təəssürat yaranır ki, adekvat görünən həmsöhbət deyilənləri dərk etmir və ona müəyyən ehtiyatla yanaşır. Söhbət əksər hallarda hər şeyi anlayan, ən yaxşı halda dövlət maraqlarından, ən pis halda isə dar qrup və ya şəxsi maraqlardan çıxış edən siyasətçilərdən getmir. Söhbət başını əsasən başqaları tutan sadə vətəndaşlardan gedir. Onlar tərəfindən anlaşılmazlıq və ehtiyatlılıq olduqca təbiidir, çünki onlar reallığı tamam başqa prizmadan dərk edirlər.
Ümumiyyətlə, reallığın anlaması üçün müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli dünyagörüşləri, adət-ənənələri, mədəni dəyərləri var. Reallıq qavrayışı dil, din, təhsil, media, populyar mədəniyyət və s. təsir edən sosiallaşma prosesində formalaşır.
Şərti danimarkalı üçün Azərbaycan ordusunun erməni mülki əhaliyə qarşı necə və niyə vuruşduğunu anlamaq çox çətindir. Bütün məsələləri danışıqlar yolu ilə həll etmək mümkün olduğu halda, onun niyə mübarizə apardığını anlamaq ümumiyyətlə çətindir. Onun yaddaşında danışıqlar yolu ilə həll olunmayan hadisələr olmayıb. Onun bütün rəqibləri kifayət qədər vicdanlı, adekvat və danışıqlarda güzəştə getməyin vacibliyini dərk edirdilər. Yəni heç olmasa son dövrlərdə maksimalist düşüncəli barbarlar yox idi. Ən azından bu danimarkanın gənc yaşda aldığı təhsil medianın və populyar mədəniyyətin hər gün ona dediyi kimidir.
Bir rus üçün bir neçə yüksəklik və ya kənd, hətta yol üzərində anlaşılmaz vizual nəzarət səbəbindən birdən-birə hay-küy salmağın nə üçün lazım olduğunu izah etmək çətindir. O, dünyanın ən böyük ölkəsinin vətəndaşıdır, onun evi hesab etdiyi (və ya hesab edə biləcəyi) 17 milyon kvadrat kilometrdən çox ərazisi var. Onu öldürmək istəmədilər və sadəcə rus olduğuna görə öldürmədilər. Bunun nəticəsində vətəninin çoxunu itirmədi. O, bir-iki yüksəkliyin dövlətin müdafiəsi üçün strateji əhəmiyyət kəsb edə biləcəyinə öyrəşməmişdi.
Ancaq ən ağrılı problem başqa yerdədir. Qonşu dövlət quruluşumuzda təhsil, media, mədəniyyət və bunun nəticəsində yaranan ictimai tələb bütün ermənilərə qarşı yönəlməsəydi, Artsax və ümumiyyətlə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı vəziyyəti təqdim etməyə ehtiyac qalmazdı. Azərbaycan vətəndaşlarına uşaq bağçasından başlayaraq, məktəbdə və artıq yetkinlik dövründə metodik şəkildə öyrədilir ki, “ermənilər qədim Azərbaycan mədəniyyətini mənimsəyiblər”, bütün bəlaların, o cümlədən sosial problemlərdə günahkardırlar, “ermənilər heç vaxt və heç bir halda güvənilir” və yatmış ermənini gecə balta ilə öldürsən, milli qəhrəman ola bilərsən. Məhz bütün bunların vəhşiliyi bizim əcnəbi dostlarımız, həmkarlarımız, tanışlarımız arasında anlaşılmazlıq və ehtiyatlılığa səbəb olur: sadəcə olaraq bütün bunların onlarla eyni dünyada mövcud ola biləcəyini təsəvvür etmirlər. Düzünü desək, bizə qarşı yönəlməsəydi, biz də eyni reaksiya verərdik.
Azərbaycan cəmiyyətinə gəlincə, Əliyev diktaturasının süqutundan və təbliğatından sonra onun ciddi psixoloji reabilitasiyaya ehtiyacı olacaq. Çoxları üçün Azərbaycanın real tarixini, eləcə də erməniləri öldürmək istəyinin milli mənlik kimliyinin tərkib hissəsi ola bilməyəcəyini qəbul etmək çox çətin olacaq”,- İnfoteka24 yazır.
