Ermənistan-Rusiya qarşıdurmasının bu mərhələsində tərəflər hələlik vəziyyəti hiss edir və bəyanatlar səviyyəsində rəsmi olaraq bir-birlərini gələcək mümkün addımlar və onların nəticələri barədə xəbərdar edirlər.
Ermənistan həmçinin Rusiya məhdudiyyətlərinə cavab olaraq hansı addımlara əl ata biləcəyi barədə mötərizələr açır.
Diqqətçəkici odur ki, hadisələrin bu cür gedişatı hələ ilin əvvəlində Xarici Kəşfiyyat Xidməti tərəfindən illik risk qiymətləndirməsi zamanı proqnozlaşdırılmışdı.
Ermənistan hökumət aparatının rəhbəri Arayik Harutyunyan İctimai Radionun müsahibəsində qeyd edib ki, seçkilərdən sonra diqqəti təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə yönəltməlidirlər.
2026-cı il seçkiləri dövrünü aşdıqdan sonra hakimiyyət qüvvəsi öz ilkin işlərində konkret istiqamətdə irəliləyəcək. İctimai Radionun müsahibəsində hökumət aparatının rəhbəri Arayik Harutyunyan deyib:
“Biz böyük proqramlara başlamışıq və aydındır ki, biz baş vermiş sülh proseslərinin məntiqi çərçivəsində təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə böyük diqqət yetirməliyik”.
Bu sözlər açıq-aydın Azərbaycanla qurulan sülh və regional qarşılıqlı əlaqəyə yönəlmiş proqramlar haqqındadır. Ermənistanın əsas xarici çağırışlarını hələ 2026-cı ilin əvvəlində Xarici Kəşfiyyat Xidməti formalaşdırmışdı.
Qurum Ermənistan-Azərbaycan hərbi eskalasiyasını demək olar ki, qeyri-mümkün hesab edirdi. Qiymətləndirmə şkalasında bu “demək olar ki” ifadəsi 10%-dən aşağı ehtimal deməkdir.
Qurumun rəhbəri Kristine Qriqoryan 2026-cı il üçün xarici riskləri daxili risklərdən daha aşağı hesab edib:
“Hərbi-siyasi risklər mənasında, birmənalı olaraq, bəli, çox daha sakit, çox daha rahat il gözləyirik, lakin daxili sabitlik və demokratik seçkilərin lazımi şəkildə təmin edilməsi və demokratiyanın qorunması mənasında, əlbəttə ki, risklər var.
Heç kimə sirr deyil ki, demokratik cəmiyyətlərdə seçkilər xarici aktyorlar üçün öz təsirlərinə və ya istədikləri təsirə nail olmaq üçün əlverişli fürsət yaradır, demokratik seçki sistemlərindən və onların yaratdığı imkanlardan istifadə edirlər.
Bizim özəlliklərimiz bizim xarici siyasi və iqtisadi, habelə təhlükəsizlik mühitimizdir ki, bu da bu cür zərərli hərəkətlər və ya müdaxilə cəhdləri üçün imkan yarada bilər”.
Seçkilər zamanı hibrid təhdidlər, inqilab etmək niyyətində olan müxtəlif qüvvələr və gizli dinləmə faktları haqqında Milli Təhlükəsizlik Xidməti direktorunun müavini Aram Hakobyan parlamentdə jurnalistlərin suallarını cavablandırmaqdan imtina edib:
“Mən dedimmi ki,, siyasi suallar verməyin mənə. Maliyyə, iqtisadi suallarınız varsa, buyurun verin, cavablandırım”.
Seçkiqabağı dövrdə Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri nəzərəçarpacaq və əhəmiyyətli dərəcədə gərginləşdi. Seçkilərdən əvvəl Kremlin erməni iş adamlarına qarşı misli görünməmiş məhdudiyyətlər tətbiq etdi.
Həmçinin Ermənistanı AB-yə doğru getməyin iqtisadi təhlükələri və zərərləri barədə açıq şəkildə xəbərdar etdi.
Həm Ermənistan rəhbərliyi, həm də analitik dairənin bir hissəsi iyunun 7-dən sonra sərt retorikanın yumşalacağına və vəziyyətin addım-addım düzələcəyinə əmindirlər.
İctimai Radionun efirində hökumət aparatının rəhbəri Arayik Harutyunyan da eyni şeyi bildirib:
“Yaranmış vəziyyətdə, erməni ictimaiyyətinin hansı qərarı qəbul etdiyi aydın olanda, rusiyalı həmkarlarımızla iş rejimində bu vəziyyətləri hamarlaya biləcəyik”.
Ermənistanın Baş naziri daha əvvəl seçkilərdən sonra Moskvaya səfər etmək niyyətini təsdiqləsə də, Kremlin məlumatına görə, Paşinyan-Putin görüşü ilə bağlı dəqiq razılıq hələ yoxdur. RF prezidentinin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib:
“Müvafiq qərarlar seçki proseslərinin başa çatmasından asılı olaraq qəbul ediləcək. Bilirsiniz ki, iyunun 14-də seçkilərin nəticələri barədə bəyanat gözlənilir.
Onu da bilirsiniz ki, orada bir çox seçki iştirakçıları etiraz edəcək, təkrar sayım olacaq və s., yəni kifayət qədər mürəkkəb və uzundur”.
Rusiya Prezidenti həmçinin Ermənistan seçkilərinin rəsmi nəticələrini təbrik etmək üçün gözləyir.
Bu ana qədər Rusiya ilə münasibətlərdə və təmaslarda Ermənistan müxtəlif şərti ssenarilərin birincisinə əsaslanıb, deyir Arayik Harutyunyan, təsdiq edərək ki, Rusiya ilə problemləri həll edə bilməsələr, başqa ssenari və addımların ardıcıllığı da var:
“Biz “Plan A” ilə hərəkət etdik. “Plan A” o idi ki, bu vəziyyət də hamarlanacaq, çünki biz Aİİ-nln üzvüyük və Aİİ-də digər ölkələr kimi eyni hüquqlara sahibik və digər ölkələrin malik olduğu eyni alətlər dəstinə sahibik.
Biz bu alətlər dəstinin məntiqi çərçivəsində öz maraqlarımızı qorumağa hazırlaşırıq və düşünürəm ki, onları qoruya biləcəyik”.
Aİİ alətlər dəstəsi birliyin üzv dövlətlərinə müxtəlif imkanlar verir. Xüsusilə, institusional veto və səs hüququ var. Aİİ Ali və Hökumətlərarası Şuralarında qərarların qəbul edilməsi konsensus tələb edir.
Ermənistan öz hüquqlarından istifadə edərək, öz maraqlarına zidd olan qərarları blok edə və ya danışıqlar yolu ilə zərərsizləşdirə bilər.
Həmçinin, mübahisələrin həlli üçün AİB məhkəməsinə qədər gedən hüquqi mexanizmlər də var. Məsələn, sanksiya təzyiqləri Gömrük İttifaqı və sərbət hərəkət prinsiplərinin pozulması kimi qiymətləndirilə bilər.
Ermənistan malların maneəsiz tranziti və ixracı üçün AİB Gömrük Məcəlləsinin müddəalarına hörmət edilməsini tələb edir. İnteqrasiya proseslərində Ermənistanın fəal iştirakı ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda siyasiləşdirilmiş məsələləri hamarlamağa, birliyin alətlərinin ölkəyə qarşı istifadəsinin qarşısını almağa imkan verir.
Seçkilərdən sonra geniş alətlər dəstəsindən istifadə ehtimalının yüksək olması barədə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da danışıb:
“Düzünü deyim ki, təkcə Ermənistan hazırda Aİİ-dan çıxmaq fikrində deyil, həm də mən Aİİ-nın eyni zamanda iki ali idarəetmə orqanının üzvü olan yeganə rəsmisiyəm. Bu rıçaqlardan mən istifadə etməyi planlaşdırıram və istifadə edəcəyəm.
Hansı bəyanatlar səslənirsə, bunlar sözdə bəyanatlardır. Bu bəyanatları edənlər sadəcə, bizim xalqımız deyir ki, qızğınlar, elə deyilmi, başa düşmürlər ki, onlar sözün əsl mənasında Avrasiya İqtisadi İttifaqının qəbrini qazırlar”.
Mötərizələri daha çox açmadan, hökumət aparatının rəhbəri Arayik Harutyunyan qazın qiyməti nümunəsi ilə ilk növbədə Ermənistanın Aİİ-dan çıxmasının nəticələrinin də şişirdildiyini iddia edir:
“Onlar daim Avropada 600, 700 dollar barədə danışırlar.
Birincisi, hazırda Avropada belə qiymət yoxdur.
İkincisi, Ermənistanın adi istehlakçısı öz qazını sərhəddə deyil, Rusiyanın “Qazprom Armeniya” şirkətindən alır və 165 dollar yox, demək olar ki, 2.5-3 dəfə baha alır.
Bu o deməkdir ki, adi istehlakçı avropa qiymətlərindən bir neçə dəfə fərqlə deyil, cəmi 20-30% fərqlə alır”.
Yeri gəlmişkən, əsas hərəkətverici qüvvəsi məhz Rusiya olan digər bir qurum Ermənistana qarşı yeni sanksiya tətbiq etməyə hazırdır.
RF XİN rəhbəri Sergey Lavrov təsdiq edib ki, KTMT üzv dövlətləri təşkilatın nizamnaməsinin müvafiq maddəsinin Ermənistana qarşı tətbiqi məsələsini nəzərdən keçirmək barədə razılığa gəliblər. Səbəb Ermənistanın iki il ərzində üzvlük haqqını ödəməməsidir.
KTMT Nizamnaməsinin 25-ci maddəsinə əsasən, əgər üzv ölkələr iki il ərzində təşkilatın büdcəsi qarşısında borcunu ödəmək öhdəliklərini yerinə yetirməzsə, Şura borc tamamilə ödənilənədək həmin dövlətin vətəndaşlarının təşkilat çərçivəsində kvota vəzifələrinə namizəd göstərilməsi hüququnu, habelə təşkilatın orqanlarında səsvermə hüququnu dayandırmaq barədə qərar qəbul edir.
Ermənistan isə öz növbəsində qurumu, xüsusən də Azərbaycanın Ermənistana qarşı təcavüzləri və əraziləri işğal etməsi səbəbindən hərəkətsizliyə görə dəfələrlə tənqid edib.
O günlərdə Ermənistan quruma müraciət etmişdi, lakin vəziyyətə hətta siyasi qiymət də verilmədi. Bu, erməni tərəfinə Ermənistanın KTMT-dən çıxmadığını, əksinə, KTMT-nin Ermənistandan çıxdığını bəyan etməyə imkan verdi.
Rəsmi Yerevana görə, iki il ərzində qurumun işində iştirak etməməsi məhz KTMT-nin hərəkətsizliyinə cavabdır.
