Ermənistan-Avropa Birliyi yeni birgə işçi qrupu öz işinə başlayıb, bu barədə Avropa Komissiyasının genişlənmə məsələləri üzrə komissarı Marta Kos bildirib.
Bu, ötən ilin sonunda qəbul edilmiş “Ermənistan-AB Strateji Gündəliyinin” həyata keçirilməsinin praktiki mexanizmlərindən biridir – ikitərəfli əməkdaşlığı dərinləşdirmək üçün. Bu qrup haqqında nə məlumdur və nə gözlənilir?
İyunun 8-də işə başlamış AB-Ermənistan yeni işçi qrupunun yaradılması barədə tərəflər cəmi bir neçə gün əvvəl, iyunun 4-də razılığa gəlmişdilər.
Qrupun fəaliyyətə başladığını Avropa İttifaqının genişlənmə məsələləri üzrə komissarı Marta Kos Ermənistanın baş nazirinin yenidən seçilməsi münasibətilə təbrik nitqində elan edib. Diqqətçəkicidir ki, Kos sadəcə “İşçi Qrupu” deyil, “Xüsusi Tapşırıq Qrupu” (Task Force) terminini işlədib.
AB sənəd dilində “Task Force” adətən adi işçi qrupundan daha yüksək səviyyəli, konkret məqsədi olan koordinasiya mexanizmidir.
Açıq mənbələrdə bu işçi qrupu haqqında məlumat məhduddur, lakin bir neçə nəticə çıxarmaq olar.
Rəsmi olaraq nə məlumdur?
Kos bildirib ki, Ermənistan-AB birgə işçi qrupunun yaradılmasının məqsədi “İrəvan və Brüssel arasında tərəfdaşlığın daha da dərinləşdirilməsidir”. Digər təfərrüatlar – tərkibi, həmsədrləri, iclasların tezliyi və ya mandatı hələ açıqlanmayıb.
Niyə yaradılır?
Xronologiya göstərir ki, qrup üç əsas siyasi qərar fonunda yaradılır:
2025-ci ilin dekabrında Ermənistan-AB Strateji Gündəliyi (Strategic Agenda) qəbul edildi.
2026-cı ilin mayında İrəvanda Ermənistan-AB ilk sammitində tərəflər əlaqələrin yeni səviyyəyə qaldırılması barədə, xüsusilə də dəhlizlər, energetika, rəqəmsallaşma, iqtisadi inteqrasiya və təhlükəsizlik sahələrində bəyanat verdilər.
Strateji Gündəliyin özü çox həcmli siyasi sənəddir və onun həyata keçirilməsi üçün daimi koordinasiya platforması zəruridir. Ehtimal ki, bu rolu yeni işçi qrupu yerinə yetirəcək.
Açıqlanan məlumatlardan belə nəticə çıxarmaq olar ki, “Task Force”-un yaradılmasının səbəblərindən biri Aİ-nin Rusiya məhdudiyyətlərinə reaksiyasıdır.
Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen iyunun 4-də Paşinyanla telefon danışığından sonra təkcə 50 milyon avrodan çox dəstək paketi barədə deyil, həm də AB-nin ticarəti asanlaşdırma vasitələri təqdim edəcəyini, erməni istehsalçılara yeni bazarlar tapmağa kömək edəcəyini və bu təşəbbüslərin həyata keçirilməsini əlaqələndirməli olan birgə AB-Ermənistan işçi qrupunun yaradıldığını bildirib.
Həmin bəyanatda fon der Leyen faktiki olaraq üç şeyi əlaqələndirir:
maliyyə yardımını,
erməni malları üçün yeni bazarların açılmasını,
və bu təşəbbüslərin icrasına “nəzarət etməli” olan “Task Force”-un yaradılmasını.
Lakin burada vacib bir dəqiqləşdirmə var.
Əgər söhbət, məsələn, gül, meyvə və ya kənd təsərrüfatı məhsullarının AB bazarına ixracı, logistika problemləri, gömrük rüsumları və ya yeni alıcıların tapılmasından gedirsə, “Task Force” bu siyasətin koordinasiyası ilə məşğul ola bilər.
AB artıq erməni güllərinin ixracına dəstək, Latviya və Niderland bazarları ilə əlaqələrin yaradılması barədə bildirib.
Lakin əgər sual AB-nin erməni yüklərinin yenidən Rusiyaya çatmasına kömək edib-etməyəcəyidirsə, əksinə, AB rəsmiləri ixrac bazarlarının diversifikasiyası, yeni bazarların axtarışı və AB bazarına girişin asanlaşdırılmasından danışırlar.
Bu qrup mövcud formatlardan nə ilə fərqlənir?
Bu çox vacib bir nüansdır. Ermənistan-AB münasibətlərində artıq rəsmi qurumlar mövcuddur: CEPA çərçivəsində fəaliyyət göstərən Tərəfdaşlıq Şurası (Partnership Council), müxtəlif alt komitələr və sektoral təmas platformaları.
Yeni işçi qrupu bunların əvəzinə yaradılmır, əksinə, ehtimal ki, məhz Strateji Gündəliyin siyasi prioritetlərinin koordinasiyası ilə məşğul olmalıdır.
Başqa sözlə, əgər Strateji Gündəlik Ermənistan-Avropa Birliyi münasibətlərinin strateji istiqamətini müəyyən edirsə, yeni yaradılmış işçi qrupu bu məqsədlərin praktiki həyata keçirilməsini təmin etməlidir.
2025-ci il dekabrın 2-də qəbul edilmiş Strateji Gündəlik qarşıdakı illər üçün Ermənistan-Avropa İttifaqı münasibətlərinin inkişaf prioritetlərini müəyyən edir.
Sənəd demokratiya, ədalət, iqtisadi inkişaf, energetika, rəqəmsallaşma, dəhlizlər, habelə təhlükəsizlik və dayanıqlılıq sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur.
Mart ayında İrəvanda komissar Marta Kos və baş nazirin müavini Mher Qriqoryan Strateji Gündəlik ətrafında razılaşmaları təsdiqləyərək, onun ikitərəfli münasibətlərin dərinləşdirilməsinin əsas yol xəritəsi olmalı olduğunu vurğulamışdılar.
Gündəliyin həyata keçirilməsi həmçinin AB-nin Ermənistanın iqtisadi və institusional inkişafına dəstək olmaq üçün nəzərdə tutulmuş 270 milyon avroluq “Dayanıqlılıq və Artım Proqramı” ilə də bağlıdır.
