Erməni qaçqınların bəyanatı
Aprelin 29-da Karen Demirçyan adına idman-konsert kompleksində “Azərbaycan təcavüzünün köhnə və yeni qaçqınları” konfransına start verilib. keçmiş, bu gün, gələcək” konfransı keçirilib.
Konfransın təşəbbüskarı olan qeyri-hökumət təşkilatlarının səlahiyyətli nümayəndələri aşağıda təqdim etdiyimiz bəyannamə qəbul ediblər.
“Qəbul edilən 2023-cü il aprelin 29-da Yerevanda keçirilən “Azərbaycan, Artsax və Naxicevan qaçqınlarının “Azərbaycan təcavüzünün köhnə və yeni qaçqınlarının keçmişi, indisi, gələcəyi” konfransı tərəfindən , biz, qeyri-hökumət təşkilatlarının səlahiyyətli nümayəndələri, konfransın təşəbbüskarı olan təşkilatlar,
1918-ci ilin əsaslanmasından bəri demokratik Azərbaycan, Azərbaycan SSR və indiki Azərbaycan Respublikası 100 ildən artıqdır ki, əcdadları öz ata-baba yurdlarından didərgin salmaq məqsədi daşıyan və daşımaqda olan ksenofobya, xüsusən də ermənilərə nifrət, irqçilik siyasəti həyata keçirməkdə davam edir.
Erməniləri doğma ocaqlarından dədə-baba yurdlarında sürməklə, ya da yerindəcə yüz minlərlə soydaşımızı məhv etməklə,siyasətini davam edir.
Hesaba alsaq ki, 1988-1991-ci illərdə Azərbaycan SSR-də, 1992-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasında dövlət tərəfindən ruhlandırılmış soyqırım əməliyyatları (Sumqayıt, Bakı, Kirovabadda erməni talanları, ermənilərin talanlarla müşayiət olunan Şimali Qarabağdan zorla deportasiyası) hər hansısa qanun araşdırılmasına şıxarılmayıb,
Azərbaycanın soyqırım aktları nəticəsində yüz minlərlə soydaşımız Ermənistana köçüb, qaçqın kimi tanınıb və ya başqa ölkələrə qaçaraq sığınacaq istəyib.
Son otuz ildə erməni qaçqın və məcburi köçkünlərin öz vətənlərinə qaytarılması, onların əmlak itkilərinin ödənilməsi ilə bağlı BMT-nin İnsan Hüquqları Komitəsinə ünvanlanmış çoxsaylı şikayətlər hüquqi həllini tapmayıb və cavabsız qalıbdır,
qaçqınların və məcburi köçkünlərin öz vətənlərinə və ya vətənin bir sıra beynəlxalq müqavilələrə uyğun olaraq fiziki təhlükəsizliyinin, siyasi və mülki hüquqlarının təmin oluna biləcəyi hissəsinə könüllü qayıtmaq hüququna malik olduğunu nəzərə alaraq, erməni qaçqın və köçkünləri üçün nəinki yoxa çıxmış, hətta 1988-ci ildən sonra da Azərbaycanda və Naxicevanda ermənilərə nifrəti və repressiya hədələri dövlət siyasəti ilə gücləndirilmişdir,
nəzərə alsaq ki, 1988-1992-ci illərdə, o zaman, otuz il ərzində Azərbaycanın anti-erməni, irqçi siyasəti yalnız gücləndi və 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycanın Artsaxa qarşı başlatdığı 44 günlük müharibə nəticəsində minlərlə erməni zorla Artsaxdan didərgin düşərək Ermənistanda və başqa ölkələrdə sığınacaq tapmış, Artsaxda yığılmış məcburi köçkünlər var. Ermənistan Respublikasında və Artsaxda qaçqınlarla bağlı böyük problemlər yaradılmasını,
nəzərə alaraq ki, 2020-ci ildə Artsax qaçqınları hələ də aydın hüquqi statusa malik deyillər, bunun nəticəsində onlar BMT-nin Qaçqınların Statusuna dair 1951-ci il Konvensiyasının əhatə dairəsi və müdafiəsindən kənarda qala bilərlər.
Azərbaycandan və Artsaxdan məcburi köçkün edilmiş və daimi yaşayış yerini müvəqqəti və ya həmişəlik itirmiş soydaşlarımızın siyasi, hüquqi, sosial, iqtisadi və humanitar/humanitar dəstəyə ciddi ehtiyacı olduğunu və Artsaxda qalan ermənilərin ciddi təhlükə altında olduğunu nəzərə alaraq Azərbaycan ordusundan,
Azərbaycanın nəzarəti altında olan ərazilərdən qaçqınların və Ermənistana sığınmış məcburi köçkünlərin və onların maraqlarını təmsil edən ictimai təşkilatların çoxsaylı müraciət və tələblərinə baxmayaraq, Ermənistan Respublikasının hakimiyyət orqanlarının 35 il ərzində a/, onlara qarşı sırf humanitar-sosial siyasət aparıblar, b/ Azərbaycan Açıq-aşkar anti-erməni, irqçi siyasət əməllərinə görə hüquqi araşdırma prosesini planlaşdırmayıb, fikrimizcə, problemlərlə bağlı strategiyası belə olmayıb.
Qaçqınların Azərbaycanın nəzarəti altında olan ərazisindən qayıtması və əmlak itkilərinin ödənilməsi, c/ Onlar Ermənistanda sığınacaq almış qaçqınların siyasi maraqlarını və perspektivlərini nəzərə almamışlar, d/ xüsusilə də işğalçılara qarşı mübarizədə çox passiv olmuşlar.
Azərbaycanda son 35 ildə daha da güclənən tariximizin və milli kimliyimizin saxtalaşdırılması, mədəni irsimizin məhv edilməsi,
hətta 2020-ci ildə təcavüzkar, cinayətkar müharibənin nəticəsində irəli gələn yeni qaçqınlara qarşı Azərbaycanın,RF, Rusiya prezidentləri və Ermənistanın Baş naziri arasında təcavüzkar, cinayətkar müharibənin törətdiyi yeni qaçqınlarla bağlı 9 noyabr tarixli bəyanatın 7-ci bəndində nəzərdə tutulmuş “Məcburi köçkünlərin və qaçqınların Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının İdarəsinin nəzarəti altında Dağlıq Qarabağ ərazisinə və qonşu rayonlara qayıtması” qərarı icra olunmur.
Azərbaycan hakimiyyəti isə bunu birtərəfli qaydada həyata keçirir. Erməni qaçqınları tərəfindən və tərk edilmiş, yaşayıç yerləri artıq bizə məlum olmayan soylu adamlarla məskunlaşdırırlar, odur ki,
Elan edirik:
Ermənistan Respublikası və Artsax hökumətləri Azərbaycanı məsuliyyətə cəlb etmək üçün beynəlxalq siyasi-hüquqi prosesə (beynəlxalq məhkəmə prosesi də daxil olmaqla) təşəbbüs göstərməli və Azərbaycanda həyata keçirilən soyqırım əməliyyatları (o cümlədən Sumqayıt şəhərlərində erməni talanları, Bakı, Kirovabad Azərbaycan dövləti tərəfindən ruhlandırılmış və təşkil edilmişdir) üçün Azərbaycanı məsuliyyətə və ödəniş etmək işiylə cavabdehlik daşısın.
Azərbaycandan və Artsaxdan qaçıb məcburi köçkün düşmüş soydaşlarımızın pozulmuş hüquq və mənafelərinin müdafiəsi Ermənistan və Artsax respublikalarının önəmli istiqaməti kimi tanınmalıdır.
Qaçqınlara və məcburi köçkünlərə dəymiş bütün zərərlər adekvat, ədalətli kompensasiya edilməlidir. Qaçqınlara və məcburi köçkünlərə dəymiş ziyana görə kompensasiyanın məbləği və formaları beynəlxalq səviyyədə tanınmış prinsiplərə uyğun olaraq müəyyən edilməlidir.
Bütün erməni qaçqın və köçkünlərə, ən azından istəyənlərə öz vətənlərinə, seçdikləri yerə qayıtmaq imkanı verilməli, onların fiziki, siyasi və mülki təhlükəsizliyi, o cümlədən şəxsiyyətləri üçün bütün təminatlar olmalıdır.
Biz BMT Təhlükəsizlik Şurasına təklif edirik ki, daim qaçqınlar dünyaya gətirən Azərbaycanın siyasəti və bundan irəli gələn təhlükələr müzakirə edilsin.
Biz xahiş edirik və təklif edirik ki, həm Ermənistan Respublikasının, həm də Azərbaycan Respublikasının üzv olduğu beynəlxalq strukturlar qaçqınlar probleminin həllində vasitəçi rolunda çıxış etsinlər.
Azərbaycan tərəfindən dağıdılmış erməni tarixi-mədəniyyət və memarlıq tikililərinin, kilsələrinin, heç olmasa tarixi-mədəniyyət dəyəri olan qəbiristanlıqların, müqəddəs ərazilərin bərpası tələb edilsin.
Azərbaycanın 2020-ci ildə başlatdığı müharibənin hərbi təcavüzü nəticəsində qaçqın düşmüş bütün Artsax vətəndaşlarına və məcburi köçkünlərə tələb etdikləri real uzunmüddətli təminatları alaraq öz doğma yurdlarına qayıtmaq imkanı verilməlidir,
O proses yalnız Azərbaycan, Rusiya prezidentləri və Ermənistanın Baş naziri arasında imzalanan 2020-ci il sazişindən başlaya bilər.
“Azərbaycan Respublikası” 9 noyabr tarixli bəyanatın 6-cı bəndini yerinə yetirdikdən sonra vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin Laçın dəhlizi ilə hər iki istiqamətdə hərəkətinin təhlükəsizliyinə təminat verir.
Əslində, artıq 6-cı aydır ki, Artsaxla Ermənistan arasında həmin dəhliz vasitəsilə əlaqə pozulur və bu, humanitar fəlakət təhlükəsinə gətirib çıxarır. Hazırda Artsax əhalisi Azərbaycanın girovluğundadır və Artsax qaçqınlarının və məcburi köçkünlərin geri qayıtma yolu praktiki olaraq bağlıdır.
Həmin bəyanatın 7-ci bəndinə əsasən, “Məcburi köçkünlər və qaçqınlar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının idarəsinin nəzarəti altında Dağlıq Qarabağ ərazisinə və qonşu rayonlara qayıdırlar”.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının idarəsinə müraciət edirik ki, onlar Azərbaycandan olan məcburi köçkünlərin birtərəfli qaydada köçürülməsi hərəkətlərindən xəbərdardırlarmı və buna nəzarət edirlərmi, kimləri köçürdüklərini bilirlərmi və nəhayət, Azərbaycan birtərəfli hərəkətə niyə başlayıb?
Biz Ermənistan Respublikasının və Artsaxın hakimiyyət orqanlarına 1988-ci ilə qədər olduğu kimi, beynəlxalq hüquqi prosesə başlamağı xahiş və təklif edirik.
ER Milli Elmlər akademiyasına, ER universitetlərinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının adı ilə nəşr olunan kitabların, məqalələrin və mənbələrin saxtalaşdırılması faktlarını bir ümumi paketdə ictimailəşdirməyi, elmi ictimaiyyəti, elmi ictimaiyyəti məlumatlandırmağı xahiş və təklif edirik.
Azərbaycanda elmin irqçi siyasi məqsədlər və etnofobiya üçün faktları ilə digər ölkələrin akademiya və universitetləri. fəaliyyəti haqqında geniş miqyasda istifadə edilir.
Bu məsələdə söhbət təkcə erməni xalqının tarixinin saxtalaşdırılmasından deyil, həm də Azərbaycanın yerli qafqazlı və irandilli xalqlarının və Azərbaycanla qonşu olan bütün ölkələrin tarixinin saxtalaşdırılmasından, bununla da eyni azərbaycanlıların tarixi toxumasının saxtalaşdırılması haqqındadır.
Eyni zamanda biz bunu israr edirik ki,
– Ermənistan Respublikasının birbaşa iştirakı və beynəlxalq dəstək olmadan Azərbaycanın təcavüzü nəticəsində Artsax ərazisindən məcburi köçkün düşmüş azərbaycanlı erməni qaçqınların və soydaşlarımızın siyasi və vətəndaş hüquqlarının müdafiəsini ictimai və vətəndaş təşəbbüsləri və fəaliyyəti ilə onların pozulmuş hüquq və mənafelərinin bərpasını təmin etmək mümkün deyil.
Bu kontekstdə biz çağırırıq:
Baş nazir Nikol Paşinyan tərəfindən təmsil olunan Ermənistan Respublikası Hökuməti onun köməyi ilə milli və ya dövlət siyasəti strategiyasının layihəsi olan “Qaçqınlarla bağlı məsələlərlə məşğul olan” səlahiyyətli dövlət orqanının, təşkilatının və ya dövlət orqanının struktur bölməsini təşkil edəcək.
Gələcəkdə bu strategiya və ya konsepsiya Ermənistan Respublikası tərəfindən həyata keçirilən dövlət siyasətinin bir hissəsi olacaq və təkcə Ermənistanın diplomatik orqanları üçün deyil, həm də qaçqınlarla bağlı qeyri-hökumət təşkilatları və vətəndaş təşəbbüsləri üçün bələdçi olacaq.
Biz də ayrıca müraciətlə Artsax Respublikasının hakimiyyət orqanlarına səslənirik:
Təkcə Artsaxa sığınan qaçqınların və ya Azərbaycanın işğalı nəticəsində öz vətənlərindən qovulmuş Artsax vətəndaşlarının deyil, həm də Artsaxın mənafeyinin və hüquqlarının müdafiəsi üçün tam siyasi məsuliyyəti öz üzərinə götürməklə, Azərbaycandan deportasiya olunmuş və faktiki olaraq qaçqın olan bütün vətəndaşlarımız
beynəlxalq təşkilatları, xüsusilə BMT Təhlükəsizlik Şurasını, BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığını, ATƏT-in Minsk həmsədrlərinin rəsmilərini, Ermənistanda akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndəliklərin rəhbərlərini problemlərin həllinə dəstək verməyə çağırırıq. Bizim tərəfimizdən yetişdirilmiş və bizi bu istiqamətdə səmərəli əməkdaşlığa cəlb etmişdir.
Biz müxtəlif vaxtlarda Azərbaycandan, Artsaxdan, Naxicevandan köçüb dünyanın müxtəlif ölkələrinə pənah gətirmiş soydaşlarımıza və onların övladlarına, erməni qaçqın problemi ilə məşğul olan qeyri-hökumət təşkilatlarına xüsusi çağırışla səslənirik.
Biz illərdir öz səylərimizi və resurslarımızı birləşdirərək soydaşlarımızı, qaçqın və məcburi köçkünlərimizi bir platformada birləşdirməyi təklif edirik.
Burada biz bu ideyanın həyata keçirilməsi üçün ümumi platforma yaratmaq məqsədini bəyan edirik”.
